Ege Hospital / Ege Hospital - Sağlamlığınız, sağlamlığımızdır.

autizme_munasibet-1200x1200.jpeg

13 April 2021 Pediatriya0

Bizim və bizim kimi ölkələrin Autizm problemi ilə mübarizəsi sadəcə özümüzün əslində problemləri ilə mübarizəsi deməkdir. Yəni autistik bir şəxsə, fərdə, uşağa xəstə kimi deyil, onun bizdən fərqli, amma bizdən biri olaraq yanaşmamız, ən böyük problemin həlli bu olacaqdır. Mən sosial mediada Azərbaycanda Alov Qüllələrinin və Qız Qalasının və böyük binaların mavi rəngə boyanacağını oxuyanda çox sevindim. Fərqindəlik əslində budur.

Aprel ayı fərqindəlik ayıdır autizmlə bağlı. Əgər mən, sən, o, bu autizmlə bağlı belə bir fərqindəliyi yaşasaq, zatən autizmli fərdlərə öz köməyimizi göstərə bilərik.

Yəni biz onları fərqli bir xarakter olaraq görməliyik, onları xəstə bir fərd olaraq görməməliyik. Bu, bütün vətəndaşlarımıza aiddir. Əngəlli olan vətəndaşlarımıza da aiddir, əngəlli hər hansı bir dil, fiziki əngəlli olan vətəndaşlarımıza da aiddir.

Onlar öz sosial həyatlarını bizim kimi, hətta bizdən də yaxşı yaşamalıdırlar və biz onları yaşatmalıyıq, bizim borcumuz budur. Yəni mənim borcum Azərbaycanın başqa vətəndaşlarına autizmin bir xəstəlik olmadığını, bizim bəzi qaçırdığımız şeyləri onların daha dərinə gedərək tutduğunu, amma onların qaçırdığı şeyləri bizim tutduğumuzu… Qısaca, özü budur Autizmin.

Kim nəyi doğru tutur, onlarmı həyatdakı bəzi anları doğru tutur, bizmi doğru anları doğru tuturuq hələ onu da bilmirik.

Autizmli şəxslərimiz özəl şəxslərdir və onlara münasibətdə də özəl olmalıyıq.


pediatra-verilen-suallar.jpg

5 April 2021 Pediatriya0

Yeni doğulmuş və ya körpələri qat-qat qeyindirmək doğrudurmu? 

Doğru deyildir. Çünki Amerikan pediatrik dərnəyinin belə nəşr etdiyi bir məqalə var ki, boş geyindirmək və qat-qat geyindirmək ani bəbək ölüm sindromlarının miqdarını artırır bir yaşına qədər. 

Yenidoğulmuş uşaqlara su vermək lazımdırmı?

6 ayına qədər ana südü alan uşaqlara, 6 ayına qədər ana südü alan uşaqlara qətiyyən əlavə su verilməz. 

Onsuz da, ana südünün tərkibində su çoxdur, həddindən artıq çoxdur. 90%-in üzərində sudur. 

Hə, süni qidalar alanlar… Süni qidanı hazırlayanda, onsuz da, sudan istifadə olunur. Yenə də məsləhət görülmür. Amma fərq burada budur ki, məsələn, 4 ayından sonra süni qidalar alanlara su vermək olar. Az miqdarda olaraq vermək olar. 

Amma ana südü alanlara 6 ay üstündə verilməsi lazımdır. 

Hətta ana südü alana su verilərsə, ağzında aftlar, yəni o “pamukcuk” deyirlər, ağ yaralar kimi yarana bilər. 

Ana südü yetərsiz olduqda körpəyə əlavə qida verilməlidirmi?

Yetərsizliyi həkim qərar versin: südün çatışıb-çatışmamağına… 

Uşaq ağlıyır, hüzursuz olmağı – o demək deyil o acdır. 

Hə, kontrola gedəcək, həkim kontroluna. Kilosuna baxılacaq. Kilo alırsa, gərək yoxdur əlavə qidanın verilməsinə. Ana südü yetərli deməkdir. Hə, almırsa, o zaman həkimin göstərişi ilə əlavə qidaya keçirilə bilər.

Əmgəyi bağlanar deyə D vitamini kəsilməlidirmi?

Əsla belə bir şey yoxdur. Aldığımız D vitamini günlük ehtiyacımızı ödəmək üçündür. 3 damcı, 2 damcı… Yəni vahid olaraq da 400-600 beynəlxalq vahidlə verilir. Əsla kəsilməsi tövsiyə edilmir. 

Timus müalicə edilirmi?

Açığı deyim, Azərbaycana gələndən sonra bu bu sualı çox eşitməyə başladım: ki, “timusu var” deyə müalicə edirlər. 

Heç eşitdinizmi, məsələn, “qaraciyər var”, “dalağı var”, “mədəaltı vəzisi var”, “böyrəküstü vəzisi var”, “böyrəyi var” deyə müalicə edək? Xeyr, eşitmədim. 

Çünki timus da orqanlarımızdan biridir. Timus vəzidir. İmmun sistemini kontrol edən bir vəzidir timus vəzisi. Bu da traxeyanın ətrafında yerləşir. 

Düzdür, çox-çox nadir hallarda, timomeqaliya dediyimiz timusun ölçüsündən bir az böyük olması ola bilər. Bu da traxeyanı kənardan sıxa bilər, xırıltı və ya da öskürək verə bilər. Bunun da əsla müalicəsi yoxdur, sadəcə izlənilir. 

Onsuz da, timus gedərək, yaş getdikcə, özəlliklə də, 13-14 yaşda cinsiyyət hormonlarının əmələ gəlmə dönəmində, hormonal dəyişkənlik dönəmində timus özü kiçilir, rudiment halında kiçilərək qalır. 

Beyindaxili təzyiqi var müalicə edilir ?

Beyin bir qutunun içindədir, hətta mayenin içindədir, bir qutu kimi qapalı bir sistemdə, təbii ki, təzyiq var. Hətta gülmək üçün deyərdim “Baş varsa, təzyiq də vardır”. 

Yəni beyində təzyiq var.

Amma bizdə, Azərbaycanda, özəlliklə də, əlini əmgəyin üzərinə qoyur: “Hə, burada bir az şeydir, beyindaxili təziq” deyib diaqnozu qoyur. 

Ölçdünmü? Nəylə ölçüldü? Bir şeylə ölçülmədən… 

Hə, bunun özəl ölçmə üsulları var, beyin cərrahlarına göndərərsiniz, göz dibinə baxdırarsınız. Ondan sonra beyindaxili təzyiq deyə bilərsiniz ki, beyin cərrahları belə bunu eşidəndə gülürlər. Belə bir şey yoxdur. 

Özəllikdə də, ən aktual hissəsi müalicə hissəsi. İnanın, asetozolamid, yəni sidikqovucular verilir. Halbuki, yan təsirləri o qədər var ki. 

İmmun gücləndiricilər verilməsi doğrudurmu?

İmmun sistemi qapalı sistemdir. Bizi müdafiə edən bir sistemdir. 

Hər zaman da deyilir ki, bizim tibb aləmində deyirlər ki, əlavə, çöldən müdaxilə edilməz. 

Baxın, indi bu pandemiya dönəmində yaşayırıq. 

Koronovirus bitdikdən 4-6 həftə sonra insanlarda, uşaqlarda, özəlliklə, 21 yaşına qədər, MİS-C deyilən bir sindrom görülür. Əlavə ağırlaşma kimi bir şey görülür. Bunun əsas xüsusiyyəti də immun sisteminin aktivləşməsi, güclənməsidir. 

Literatura hələ təzə, yeni girdiyi üçün bəzi düşüncələr var ki, immun sisteminə əvvəl kimdə müdaxilə ediblərsə, onda aktivləşmə daha çox olur. Hələlik hələ detaylı olaraq bilgilərə sahib deyil bu tibb aləmi. Yenidir, yəni koronavirus da… Amma bu düşüncələrə sahib olan professorlar var. 

Çöpçüyə uşaqları aprmaq doğrudurmu?

Tibbdə buna yad cismin qalması deyirlər: Yuxarı tənəffüs yollarında yad cismin qalması. Həqiqətən də, var. 

Amma bizdə bunu bir az çox şişirtdilər. Tibbdən anlayışı olmayan insanlar, özəlliklə, yaşlı insanlar bu işlərlə məşğul olmağa başladı. 

Təlabat artdığı üçün də sayları gedərək artır. 

Niyə bu çöpçüdən Türkiyədə yoxdur? Təhsil aldığım yer, ya da xaricdə yoxdur, bizdə vardı? Bunlar düşündürücü suallardır. 

O ki qaldı yad cismə… Çox araşdırdım bu Azərbaycana gələndən sonra bu çöpçülüyü.

Traxeya ilə qida borusunun arasında bir armudvari, armudabənzər cib deyək, cib də dəməyək, bir çuxur deyək, büküş deyək… var. Orada həqiqətən də yad cismin qalma şansı ola bilər. Məsələn, alma qabığı deyək və ya da indi ən çox rast gəlinənlərdən deyim, alma qabığı deyilir, sonra bu çəkirdək tumları deyilir, bunlardan günəbaxan tumları da…. 

Uşaqlarda, çünki öskürmə refleksləri zəif olduğu üçün bunları atmaya bilər. 

Burada haşiyə çıxım ki, öskürək dərmanları bundan dolayı verilmir, uşaqlara məsləhət görülmür ki, öskürsün. 

Amma bu həyatı boyu heç vaxt temperatur verməz, Nə vaxt verə bilər? Günlərlə, həftələrlə qalar, irinləyər, ətrafı iltihab olar, o zaman verə bilər. Ey Ağızdan pis qoxu və ya da temperaturun yüksək olmasını verə bilər. 

Deyək ki, qaldı iltihablaşdı ətrafı, günlərlə qalıb iltihablaşıb, ağızdan pis qoxu və temperatur, yüksək tempratur verdi. Apardılar “çöpcü”yə. Çıxan kimi, çıxışda temperaturu düşdü. Tibb aləmində belə bir şey yoxdur. 

İnanın, o temperatur salmaq üçün istifadə olunan dərmanları damardan versən belə, bu sürətlə düşə bilmir. Nə oldu bir yad cismi oradan çıxardan kimi həmin dəqiqəmi düşdü? 

Amma mənim öz düşüncəmə görə, çöpçülərə müraciətlərin sayının artması daha maddi baxımından daha ucuz başa gəlməsindən dolayıdır. 

Üzr istəyirəm, 5 manat verir, gedir çöpü çıxardır, ümid ondan bəsləyir. 

Nə zaman gedir çöpçüyə? Şikayətləri 3-5 gündən sonra keçmir, gedir. 

Onsuz da, bizim də tibb aləmində ailələrə hər zaman dəyərik ki, 3-5 gün, bir az səbr edirsiniz. Viral, yəni bir virusa bağlı olaraq temperaturu yüksələ bilir, sonradan düşür. Tam da o vaxta rast gəlir, ona görə də düşə bilər. 

Amma mütləq… Elə bir dönəmdə yaşayırıq ki, bu işin mütəxəssislərinə gedin. 

Əgər uşaqdırsa, pediatriyaya gedin. 

Yad cisimdirsə, uşaq cərrahına getsin.

Qulaq, burun həkimlərinə getsin. 

Onlar diaqnozu qoysunlar: Nədir, nə yerdə, nə var, nə yox?

Uzm. Dr. Rəşad Tağıyev, Pediatr

 

 


usaqlarda-sud-vezi-xestelikleri.jpg

29 March 2021 Uşaq cərrahiyyəsi0

 “Süd vəzi”, “döş” yoxsa “məmə”? Uşaqlarda necə adlandırmalıyıq?

Uşaqlar böyüklərin kiçildilmiş modeli deyil. Yəni uşaq orqanizmi başqadır, böyük orqanizmi başqadır. 

Ona görə də məncə, “süd vəzi”ni heç işlətməyək, “sinə”, “döş” – bu kəlmələri də işlətməyək. Çünki “döş qəfəsi”, “sinə,” “döşün ön divarı” – bu kəlmələr başqa məqsədlərlə istifadə olunur. Toxuma etibarilə “məmə” toxuması daha uyğundur. Uşaqlar üçün də dünyanın hər yerində olduğu kimi “məmə” kəlməsi istifadə edəcəyik.

Yenidoulmuş uşaqlarda məmə böyüməsi qorxuludurmu?

Yeni doğulmuş uşaqlarda 100 uşağın 70-80-də fiziolojik məmə böyüməsi gördüyümüz bir şeydir. Bəzən ailələr bunu anormal bir şey kimi qəbul edib, masaj edirlər və yaxud da sıxırlar ki, kiçilsin. Bu qətiyyən istəmədiyimiz bir şeydir. Adətən, oğlan uşaqlarında 2-3 aydan sonra öz-özünə geriləyir. Qız uşaqlarında da 1 yaşına qədər davam edə bilər.

Səbəbi nədir?

Səbəbi ananın qanından keçən estrogen hormonlarının təsiridir. Onlar da azaldığı müddətdə bir problem yoxdur, kiçilib gedir.

Yenidoğulmuşun məməsindən süd gəlməsi normaldırmı?

Bu, yenidoğulmuşlardan başqa uşaqlarda anormaldır. Amma yenidoğulmuşun məməsindən süd gəlməsi ola bilər, normal qəbul edilən bir şeydir. Buna da ailə üzvlərinə “Qətiyyən sıxmayın” deyirik. “Çünki infeksiya salmış olarsınız. Öz-özünə geriləyəcək” deyirik. 

Şişkinlik azalsın deyə sıxmaq, masaj etmək olarmı?

Bəzən məmədə fizioloji şişlik olduğu zaman və yaxud da məmədən süd axdığı zaman, su gəldiyi zaman yenidoğulmuşlarda bu, normal bir şey olaraq qəbul eləyirik. Amma bəzi ailələr qorxurlar, bunu normal bir şey kimi anlamırlar və uşağa kömək məqsədilə ya sıxırlar, ya da onu masaj edirlər. Bu zaman dırnaqda olan mikroblar keçir, məmə infeksiyasına səbəb olur və biz apsesləşmiş, irinləmiş bir yaranı boşaltmaq məcburiyyətində qalırıq, cərrahi müdaxilə etmək məcburiyyətində qalırıq, təəssüf ki, bəzən.

Yenidoğulmuş yaşından başqa, məsəl üçün 10 yaşında bir oğlan uşağı və yaxud da qız uşağı məmədən süd və yaxud da hər-hansı bir qəhvəyi rəngli, yaşıl rəngli, qırmızı qan rəngində axıntı gəlirsə, bu, patologiyadır, bu, xəstəlikdir. Bunun araşdırılması lazımdır.

Mamoqrafiyanın uşaq məmə xəstəliklərində yeri varmı?

Uşaqlarda məmə xəstəliklərində, adətən, nə olur? Məmədə şişliklər olur, “fibroadenom” dediyimiz xoşxassəli şişlər olur. Bunlarda mamoqrafiyanın yeri yoxdur.

Hə, “Uşaqlarda məmə xərçənginə rast gəlirsinizmi?” deyə soruşsanız… Allahdan, çox, çox, çox az görülən bir şeydir – 0,02 %. Yəni 10 mində 2. Məməsində bir şiş olan 100 qadından 11-də bədxassəli olursa, 10 mində 2 kiçik bir rəqəmdir uşaqlarda. Ona görə, onsuz da, məmə xərçəngi çox az görülür, mamoqrafiyanın da məmə xərçəngindən başqa da hər-hansı bir xəstəlikdə yeri yoxdur uşaqlarda.

Adətən, bir problem varsa, ultrasonoqrafiya istəyirik. Ondan sonra da əgər problem dərindir və USM ilə dəyərləndirilə bilinmirsə, MRT ilə diaqnoz qoyula bilər. “Mamoqrafiyanın qısacası yeri yoxdur” deyə bilərik.

Yenidoğulmuşlarda məmə infeksiyaları zamanı cərrahi müdaxilə edilirmi?

Uşaq cərrahı sadəcə cərrahi bir şey olduğu zaman bu xəstəliklərə müdaxilə edir. Amma pediatr və uşaq endokrinoloqun məmə xəstəliklərində rolu əvəzsizdir. Məmədən bir axıntı varsa, yəni süd və yaxud hər-hansı bir axıntı varsa, pediatr uzmanı onu pediatrik endokrinoloji, yəni endokrin xəstəlikləri uzmanına göndərir. Beyin xəstəlikləri, daxili bəzi orqanların, başqa orqanların şiş xəstəlikləri də məmədən süd gəlməyinə səbəb ola bilər. Əgər bir problem görünmürsə, izlənilir, əgər bir problem varsa, müalicəsi edilir. Yəni uşaq endokrinoloqu ilə biz birgə izləyirik.

Uşaqlarda ən çox görülən məmə xəstəliklərindən biri də daha çox 14-15 yaşlı qız uşaqlarında məmənin “fibrokistik dəyişiklikləri” dediyimiz kistik, ələ gələn kütlələr olur. Bunlar xoşxassəli kütlələr olur və bir neçə aydan sonra izləmdə geriləyirlər, adətən. Cərrahi müdaxilə tələb etmirlər. 

Məmənin xoşxəssəli şişləri – fibroadenomalar var. Bunlar 5 sm qədər izlənilə bilər. Əgər 5 sm üzərindədirsə və gedərək böyümə trendindədirsə, bu zaman əməliyyatla götürülür. 

Yoxsa, məmənin xəstəliklərinə cərrahi müdaxilə, adətən, çox məhdud saydadır.

Dr. Nicat Vəliyev, Uşaq cərrahı


Spina_Bifida-1200x675.jpg

15 March 2021 Neyrocərrahiyyə0

Spina bifida – onurğa beynin anadangəlmə inkişaf qüsurudur. 

Müxtəlif növ amillərin təsirindən onurğa beynin düzgün inkişaf etməməsi və onurğa beyni əhatə edən sümüklərin də əmələ gəlməməsi nəticəsində əmələ gələn bir problemidir.

Spina bifida onurğamızın hər nahiyəsində əmələ gələ bilir. Yəni onurğa sütununun, həmçinin onurğa beyninin boyun, döş, bel nahiyələri var, bu nahiyənin hər birində əmələ gələ bilir. Amma bizim ən çox gördüyümüz nahiyə bel nahiyəsində əmələ gələn Spina bifidadır.

Spina bifidaların əmələ gəlməsi bətndaxili dönəmdə baş verir. Ümumiyyətlə, onurğa beynin inkişafı bətndaxili dönəmdə yumurta hüceyrə mayalanmasının ilk bir ayında, 27-29-cu günlərdə onurğa beyninin inkişafı tamamlanır. İlk bir ayda olan hər hansı bir problem nəticəsində onurğa beynində körpələrdə Spina bifida əmələ gələ bilir.

Spina bifida sözü özü “haçalanmış onurğa” deməkdir. Onurğa sütunun arxasında gördüyümüz bu sümük çıxıntıları Spina bifidalı uşaqlarda bu çıxıntılar inkişaf eləmir, əmələ gəlmir.

Normalda bətndaxili inkişaf dönəmində onurğa beyni gördüyünüz bu ilik, “ilik” deyilir el arasında, onurğa beyni əmələ gəlir və onun üzərini sümük çıxıntıları qövsvari birləşərək üzərini örtür.

Amma bətndaxili dönəmdə hər hansı bir zərərli amilin təsirindən və ya hər hansı bir genetik xəstəlik nəticəsində bu sümük inkişaf etmədiyinə görə qövsvari bağlantı əmələ gəlmir və bu nahiyə açıq qalır. 

Bununla yanaşı sümüklərin üzərini örtən dəri də açıq qaldığı üçün kisə şəkildə genişlənmələr əmələ gəlir uşaqların belində.

Spina bifidanın ağırlıq dərəcəsinə görə növləri

Bu kisə şəkilindəki genişləmələrin də özünün də əmələ gəlmə dərəcəsinə görə, yəni ağırlıq dərəcəsinə görə də müxtəlif növləri var. Bunlar ya tamamən dəri şəklində kisələr əmələ gələ bilir və yaxud da ki, dəri tamlığı olmadan kisə pərdə şəklində, zar şəklində bir görüntü əmələ gələ bilir. 

Bunların içərisində həm sinir elementləri, yəni onurğa beynin öz hissələri və ondan çıxan sinirlər ola bilir, həmçinin də ətrafı onurğa beyini mayesindən dolu, su dolu kisələr olur.

Ağırlıq dərəcəsi inkişaf qüsurunun dərəcəsinə görə dəyişir. 

Açıq və qapalı Spina bifida

Spina bifidanın açıq və qapalı formaları var.

Açıq formalarda dəri tam onurğa olur və zar şəklində, pərdə şəklində olur uşaqların dərisi.

Qapalı formada isə tamamən qapalı olur. Yəni dəri tam olur, amma içəridəki problem, yəni sümük və onurğa beyin problemləri olmuş olur.

Myelomeningosel və Meningosel

Bundan başqa kisənin içərisində sinir elementlərin olmasına görə də Spina bifidanın növləri var ki, bunları biz Myelomeningosel, Meningosel deyə ayırırıq.

Myelomeningosel dediyimiz kisənin içərisində sinir elementi var. 

“Meningosel”də isə kisənin içərisində sadəcə su var, yəni onurğa beyni mayesi var, amma sinir elementləri yoxdur. Yəni ən yüngül formada budur. Çünki sinir zatən qorunmuş olur, sadəcə onurğa beyni ətrafındaki kisənin özündə, yəni zarın, pərdənin özündə və sümüklərdə problem olur.

Spina bifida diaqnozu necə qoyulur?

Ümumiyyətlə, Spina bifida normal doğulan uşaqların, yəni 1000 doğuşdan 1-2-sində rast gəlinən bir problemdir və müxtəlif aralıq dərəcəsinə görə də xəstədə müxtəlif növ əlamətlərə səbəb olurlar.

Əmələ gəlməsi çox erkən dönəmlərə təsadüf etdiyinə görə, yəni ilk 27-29-cu günə təsadüf edir hamiləlik başlanğıcının, adətən, analar hamiləlik olduğunu bildiyi anda artıq bu problem yaşanmış olur. Artıq hamiləliyini bilən qadında o körpəsində əmələ gəlmiş olur. Yəni bunu öncədən aşkarlamaq mümkün deyil. Dolayısı ilə, diaqnostikası da bətndaxili dönəmdə aşkarlanır. Hamiləlik zamanı olunan müxtəlif ultrasəs müayinəsi zamanı, döl onurğasında olan sümük düzülüşünün arxa çıxıntılarının olmaması və yaxud beldə hər hansı bir kisə şəkilli genişliyin görülməsi nəticəsində Spina bifida diaqnozu qoyula bilir.

Şübhəli hallarda isə, bətndaxili dönəmdə hamilə qadına MRT eliyərək daha dəqiq diaqnostikasını aparmaq mümkündür.

Doğuşdan sonra isə, yenə də əgər çox ağır deyilsə, problem, yəni çox bəlli deyilsə, üzəri qapalıdırsa, belə bir uşaqlar bizə müraciət edəndə də MRT ilə sinirlərin vəziyyətini görmək üçün, onurğa beynin vəziyyətini görmək üçün və Spina bifidanın hansı növünün olduğunu anlamaq üçün biz özümüz də uşaqlara MRT etdirərək bu xəstəliyin diaqnozunu qoymuş oluruq.

 

Spina bifidanın əlamətləri nələrdir?

 

Növündən asılı olaraq, sinirin zədələnmə dərəcəsindən asılı olaraq çox fərqli əlamətlərə səbəb olur. Həmçinin yerindən asılı olaraq… Beldə ola bilir, kürək nahiyəsində ola bilir, boyunda ola bilir. Və bu nahiyələrin olması yerinə görə də müxtəlif növ əlamətlərlə özünü biruzə verir.

Biz ən çox beldə gördüyümüzə görə, bel nahiyəsində olan Spina bifidalar yüngül formaları heç bir əlamət verməyə bilir. Sadəcə beldə şişkinliklə gəlir uşaqlar bizə. Bu uşaqlar həm normal yeriyə bilir, normal ayaq hərəkətləri olur.. Həm də sidik və nəcisində heç bir problem olmur. 

Daha ağır formalarda isə sinir zədələnərsə əgər, bu uşaqlarda həm ayaq hərəkətlərində problem olur, yəni ayaqları işləmir, həmçinin də sidik və nəcisdə problemlər olur. Yəni bu uşaqlar gələcəkdə sidik və nəcis kontrolları olmur. Spina bifidanın ən ağır forması bunlardır.

Digər hallarda isə daha yüngül formalarda və ya ağır hallarda əməliyyatla aradan qaldırırıq bu kisələri.

Əməliyyat nəticəsində həm kisəni aradan qaldırırıq, kosmetik olaraq görülən o şişkinlik aradan qaldırılır. Həm sinirləri öz kisəsinə qoyaraq onurğa beyin kisəsi bərpa olunur, həmçinin də dəridə olan əlavə o çıxıntılar aradan qaldırılaraq dəri tamlığı bərpa olunur. 

Yüngül formalarda biz sadəcə dəri tamlığını bərpa edib, oradakı onurğa beyin kisəsini bağlayırıq və tamlığını bərpa edirik. 

Dermal Sinus

Bir də bu Spina bifidanın bəzi növləri var ki, burada biz, “dermal sinus” dediyimiz  Dəridən xüsusi bir kanal vasitəsi ilə onurğa beynin öz pərdəsi arasında bir kanal əmələ gəlmiş olur ki, burdan da onurğa mayesi çölə doğru, yəni dəridən xaricə axmağa başlayır və bu uşaqlar doğuşda bizə bellərində qəmzə şəkilli, yəni çuxurluqlarla gəlirlər. Bu nahiyədə də valideyinlər bizə “su gəlir” deyirlər, “şəffaf su” və ya “sarımtıl su gəlir”.

Bunlar çox vacibdir bizim üçün və çox təhlükəli hallardır. Belə ki, oradan gələn su onurğa beynin mayesi olduğuna görə, dolayısı ilə, bu dəlikdən içəri doğru, birbaşa onurğa beyninə infeksiya keçmək riski var, ciddi meningit riski daşıyır belə uşaqlar. 

Dolayısı ilə, biz bunu gördüyümüz anda təcili əməliyyat edib, aradaki bağlantını ləğv edirik, aradakı kanalı aradan qaldırmış oluruq, həm də onurğa beynin pərdəsinin tamlığın bərpa edirik ki, bu da uşaqların gələcəkdə hər hansı bir meningit keçirməsinin, hər hansı bir fəsadlarların, ifliclərin əmələ gəlməsinin qarşısını almış oluruq.

Gərgin onurğa beyni sindromu

Qapalı Spina bifidaların növlərindən biri də dərialtı yağ lipomalar dediyimiz, dərialtı yağların şişkinliyidir ki, beldə də bu şişkinlik kisə şəkildə lipoma əmələ gəlir. Və bu lipomalar adətən onurğa beyni ilə əlaqədar olurlar və yenə də zardan onurğa beyninə və onun sinirinə doğru bağlantılar olur ki, bunları da biz əməliyyat edərək həm o lipomanı, həm də onurğa beyni arasında o bağlantını aradan qaldırırıq.

Bunlar nə üçün vacibdir?

Sadəcə kosmetik olaraq görüntünü pozmur yəni, bundan başqa onlar onurğa beyninə girdiyinə görə onurğa beynində yapışıqlar əmələ gətirir ki, bunlar da özünü “Gərgin onurğa beyni sindromu” dediyimiz sindromla özünü biruzə verir ki, belə uşaqlar gələcəkdə boy atarkən onurğa beyinləri yapışıq olduğuna görə uşaqların normal boy atmasının qarşısını alır və uşaqlarda belində əyriliklər, daha çox skalioz əmələ gətirirlər.

Dolayısı ilə, belində şişkinlik olan uşaqlarda zamanında aşkarlayıb, zamanında diaqnostikasını aparmaq və daha erkən zamanda, yəni 1 ay, 2 ay, bəzən 6 ayına qədər əməliyyat eləməyə çalışırıq ki, hər hansı bir ola biləcək fəsadların qarşısı zamanında alınmış olsun.

Spina bifidanın müalicəsi cərrahiyyə ilədir

Spina bifidaların, demək olar ki, hamısının müalicəsi cərrahiyyə yollardır.

Biz cərrahi olaraq həm kosmetik olaraq dəridə ki o şişkinliyi, kisəni aradan qaldırmış oluruq, həmçinin də onurğa beyni sərbəstləşdirərək gərginliyi aradan qaldırıq. Əlavə olaraq onurğa beyin kisəsini bərpa etmiş oluruq ki, onun su dövranı normal şəkildə davam eləsin, həmçinin dəri tamlığını bərpa edərək uşaqlarda gələcəkdə ola biləcək hər hansı bir infeksiyanın və ya meningitin qarşısını almış oluruq.

Spina bifidanın profilaktikası

Spina bifidanın hal-hazırda məlum olan qarşısını ala biləcəyimiz, profilaktikasında istifadə edə biləcəyimiz tək səbəbi fol turşusu yetməzliyidir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyəsidir ki, hamilək planlayan qadınlar 3 ay öncədən fol turşusu almağı başlamalıdırlar ki, Spina bifidalı uşaqların doğumasının qarşısını çox ciddi şəkildə azaltmış ola bilərik.

Uzman Dr. Ruslan Yunusov, Neyrocərrah


ege_hospitalda_perinatal_asfiksiyanin_hiportermiya_mualicesi.jpg

10 March 2021 Uncategorized0

Perinatal asfiksiya, ya da körpənin doğumda oksigensiz qalması. 

Dünyanın inkişaf etmiş səhiyyə sistemlərinin olduğu dövlətlərdə belə min doğumda 2-9 arasında dəyişməkdədir. Bu Avropa və Amerika üçün rəqəmlərdir.

İnkişaf etməkdə olan dövlətlərdə belə bir rəqəm, belə bir statistika yoxdur. Bu dövlətlərdə, çox güman ki, çox daha yüksəkdir.

Bunun səbəbi uşaqlıqdan plasentanın doğumdan daha əvvəl ayrılması, göbək ciyəsinin uşaqdan daha əvvəl xaricə çıxması, ananın təzyiqinin düşməsi, ya da doğumun son mərhələsində ananın kifayət qədər gücənib uşağı çıxarda bilməməsi və başın doğum kanalında sıxılması kimi fərqli səbəbləri vardır.

Bütün dünyada qarşısı alına bilməyən bir prosesidir. Amerikada da qarşılaşılır, Avropada da qarşılaşılır… O zaman mümkün olduqca belə bir şey olmasın deyə önləmlərimizi biz alaq. Amma buna rəğmən əgər belə bir şeylə qarşılaşırıqsa, ilərləyən zamanda uşağın şikəst olmaması, SP – uşaq selebral iflic olmaması üçün bəzi müalicələr yaradıldı. 

Doğumda oksigensiz qalmanın da, hal-hazırda sübut olunmuş tək müalicəsi hipotermiya müalicəsi, yəni uşağın soyudulma müalicəsidir.

Amma bu, kontrolsuz soyudulma deyil, bədən temperaturun müəyyən dərəcələrdə 33.5-34 dərəcə temperaturda saxlanma ilə 72 saat ərzində soyudulması müalicəsidir. Və dünyada sübut olunmuş tək müalicədir. 

Bəzən soruşulur ki, “Elə dərman varmı ki, bu dərmanı biz verək, soyutma müalicəsi olmasın, ya da ilərləyən zamanda uşaqda qalıq əlamət qalmasın?”

Bu gün elə bir dərman yoxdur. Sadəcə bu dərmanlar tədqiqat mərhələsindədir, hipotermiya – soyutma müalicəsinin yanında dəstək olaraq verilir.

İndi insanlar dünyaya körpə gətirdikdə daha çox dəbdəbəyə üstünlük verir, daha çox görünüşə, sosial mediada şəkillərin paylaşılmasına, bir çox şeylərə əhəmiyyət verir.

Çox təəssüf ki, bu körpənin harada doğulacağına, bu körpədə doğumda işlər yolunda getməzsə, yatırılacaq reanimasiya şöbəsinə… Deyək ki, oksigensiz qaldı, buna hipotermiya müalicəsi veriləcək bir cihazın olduğu bir xəstəxanadamı doğacam? Ya da mənim uşaq həkimim kim olacaq? Nələrə mənim uşaq həkimim diqqət edəcək, necə keçəcək bu proses?

Buna, çox təssüf ki, çox az insan diqqət edir. Böyük çoxluq daha çox sosial mediada paylaşacağı şəkillərə, kadrlarına daha çox diqqət edir.

Hal-hazırda, hal-hazırda çox təssüf ki, doğum ağırlaşmaları 2021-ci il olmasına rəğmən qarşılaşılır və uzun bir müddət daha qarşılaşacaq kimi görünür.

Biz Ege Hospitalda, Ege Hospitalın yeni rəhbərliyi ilə reanimasiyamızı bütün bu standartları qarşılayacaq şəkildə qurmaq mövzusunda anlaşdıq. 

O cümlədən, Avropada, Amerikada, Türkiyədə olub bizdə olmayan cihazlardan biri də hipotermiya cihazı idi ki, “Əgər bir doğumumuzda buna ehtiyac olarsa, niyə xəstəmizə biz bunu tədbiq etməyək, bu müalicəni həyata keçirməyək?” deyə bu sualı özümüz öz-özümüzə rəhbərliklə verdik. Və biz bu cihazı Ege Hospitala gətirdik. Hal-hazırda hipoksik doğumlarda bu cihazımız, hipotermiya cihazımız var və bunla müalicəni aparacaq komandamız var. Amma burada yenə də ilk 6 saat, doğumdan sonra 6, olmadı 12 saata qədər bu qərar verilib başlanması gərəkir.

6 (12) saatı keçdikdən sonra artıq qatarın arxası ilə qaçmaq məcburiyyətində qalacağıq. Bundan sonra elə bir müalicə yoxdur ki, sən bu uşağın beynin qoruyasan. Bundan sonra ancaq fizioterapiya və dəstək müalicələri gündəmə gəlir. Səbəbi ortadan qaldıra bilmirik.

Dr.Kamil Şərifov, Neonatologiya uzmanı


balansli_qidalanmaq.jpg

22 February 2021 Uncategorized0

Orqanizmə lazım olan qida dəyərləri vardır ki, bunlar karbohidratlar, zülallar və yağlardır. Alacağımız enerjinin 50-55 faizi karbohidratların, 10-15 faizi zülalların, 20-25 faizi isə yağların hesabına düşür.

Çörəyi rasiondan çıxarmışıq, amma…

Bəzən insanlar karbohidratı rasiondan çıxartmış hesab edirlər.

Nəzərə çatdırmaq istəyirəm ki, karbohidratlarla zəngin olan qidalara, taxıllar qrupundan olan qidaların hamısı: ağ çörək, qara çörək, yarma, qarabaşaq, bulqur, düyü və s. aiddir. Bir də meyvələr karbohidratla zəngin olan qida qrupu hesab olunur. 

Ona görə də əgər siz təkcə çörəyi rasiondan çıxarmış olursunuzsa, əgər siz bulqur yemisinizsə, düyü yemisinizsə və yaxud da qarabaşaq istifadə etmisinizsə, deməli, siz karbohidrat almış olursunuz. Çünki 3 qaşıq qaynamış, bişmiş bulqur, qarabaşaq və yaxud da düyü bir dilim çörəyə bərabərdir və hər ikisi 70 kaloridir. Bir orta boy meyvənin də tərkibində 15 qram karbohidrat vardır. Ona görə də düşünməyin ki, əgər siz çörəyi rasiondan tamamilə çıxarmısınızsa, deməli karbohidratı rasiondan çıxarmış hesab olursunuz. Əslində də biz 50-55 faiz enerjimizi karbohidratdan almalıyıq.

Zülallar, yəni proteinlər də lazımdır

Proteinlər özləri 2 hissəyə bölünürlər: bitki mənşəli proteinlər vardır, bir də heyvani mənşəli proteinlər vardır.

Bitki mənşəli proteinlərə aiddir: noxuddur, lobyadır və s. Heyvani mənşəli proteinlərə isə qırmızı və ağ ət, yumurta və pendir aiddir.

Ən keyfiyyətli proteinlər heyvani mənşəli proteinlər hesab olunurlar. Ona görə də alacağımız enerjinin heç olmasa 10-15 faizini gündəlik protein qrupundan olan qidalardan almalıyıq.

Yağsız olmaz

Alacağımız enerjinin 20-25 faizi də yağların hesabına düşür. Yağ almağımız çox vacibdir. Çünki vitaminlər özləri 2 qrupa bölünürlər: yağda həll olunan və suda həll olunan vitaminlər vardır.

Suda həll olunan vitaminlər, əlbəttə ki, orqanizmdə həll olunur, amma yağda həll olunan vitaminləri almaqdan ötrü mütləq şəkildə biz yağlardan istifadə etməliyik.

Yağlar özləri də doymuş və doymamış olmaqla 2 qrupa bölünürlər.

Ən keyfiyyətli, ən xeyirli yağlar 3 omega doymamış yağlar hesab olunurlar. Bu yağlar da bitki yağlarıdır: günəbaxan yağıdır, zeytun yağıdır və s.

Yaxşı olardı ki, gündəlik rasionunuzda zeytun yağlarına daha üstünlük verəsiniz.

Dr. Aygün Abdullayeva, Həkim-diyetoloq


elametsiz-urek-problemleri.jpg

11 February 2021 Kardiologiya0

Yaşlı populyasiyanın harada isə, 30-40 faizində ortalama hipertoniya xəstəliyi var. Hipertoniyası olan xəstələrin 50 faizindən çoxu özlərində hipertoniyanın, yəni təzyiq yüksəlməsinin olmağından xəbərdar olmurlar. 

Çünki o, çox vaxt əlamətsiz gedir. Olsa belə, məsələn, yüngül başağrı, baş gicəllənmə, təngnəfəslik ara-sıra olur və xəstələr ona əhəmiyyət vermirlər. Və sonra uzun illər heç bir şikayəti olmur və son nəticədə bəzən xəstələr hətta ağırlaşmalarla… Çünki arterial hipertoniya hədəf orqanları: ürəkdir, böyrəkdir, damarlardır, beyindir, gözdür, zədələyirlər və bunların ağırlaşması ilə çox vaxt xəstəxanaya düşür. 

Məsələn, infarktla, insultla, böyrək çatışmazlığı, ürək çatışmazlığı ilə gəldikdə məlum olur ki, bunun uzun illərdir təzyiqi var imiş. Bu, səssiz gedib, heç bir xəstənin ciddi şikayəti olmayıb və xəbəri olmayıb. 

Ona görə də, xüsusilə də, risk faktoru olanlar, siqaret çəkənlər, artıq çəkisi olanlar, diabeti olanlar, irsiyyətlərində ürək-damar və təzyiq xəstəsi olanlar ara-sıra təzyiqlərini yoxlatdırmalıdır, monitorinq etməlidirlər. 

Sonra, ürəyin işemik xəstəliyinin özündə də… O da bir sıra əlamətlərlə gedir. Var stenokardiya.. Stenokardiyanın özü də bəzən ağrısız işemiyalarla ola bilər. Xəstədə biz holter qoyuruq 24 saat. Görürsünüz ki, onlarda işemik dəyişikliklər göstərir, ancaq xəstənin sutka ərzində heç bir şikayəti olmayıb.

Atipik miokard inifarktı

Ürəyin işemik xəstəliyinin kəskin forması olan miokard infarktında belə, məsələn, bizim bildiyimiz klassik, yəni tipik forma – döş qəfəsində ağrı, yanma hissi, təngnəfəslik, soyuq tər əlamətlərindən olmaya da bilər.  Amerika kardiolaqlarının araşdırmalarına görə, infarktların 45 faizi atipik gedir.

Yəni atipik nədir? 

Ya ağrısız gedir, ya da ki, o qədər də miokard infarkta xarakterik olan əlamətlər olmur. 

Ya qolunda ağrı olur, ya dişində ağrı olur, ya başgicəllənmə ilə, ya ürəkdöyünmə ilə özünü göstərə bilər. 

Ancaq belə xəstələrdə daha çox ağırlaşma olur. Çünki onlar vaxtında həkimə müraciət etmirlər. 

Bu da daha çox yaşlılarda, şəkərli diabeti olan xəstələrdə daha çox rast gəlinir. Ona görə də belə xəstələr, diabeti olanlar xüsusən də, uzun illər təzyiqi olanlar, daha yaşlı insanlar, özlərində bir səbəbsiz halsızlıq hiss etsələr belə, səbəbsiz bir təngnəfəslik hiss etsələr belə mütləq həkimə müraciət etməlidirlər.

Səyirici aritmiyalar

Sonra, bəzi aritmiyalar var. Xəstələr bəzən hiss etmirlər onu, uzun illər. 

Bunlardan ən qorxulularından biri də səyirici aritmiyadır. Səyirici aritmiyası olan xəstələrin yarısına qədəri bəzən bilmirlər ki, bunlarda səyirici aritmiya olub uzun illər. Səyirici aritmiyalar təəssüflər olsun ki, ağırlaşmalara gətirib çıxaran bir aritmiyadır. 

Yəni o da uzun illər keçdikdən sonra ürək çatışmazlığı, insult… İnsultlu xəstələrin üçdə birinin səbəbi ürək mənşəlidir. Onu da əsas səyirici aritmiya verir. 

Səyirici aritmiyaların 30 faizi insultla xəstəxanaya düşəndə bilirlər ki, bunlarda səyirici aritmiya var imiş. Səyirici aritmiya uzun illər təzyiqi olanlarda, kök insanlarda – bunlarda daha çox rast gəlinir. 

Ona görə də uzun illər yüksək təzyiqi olan xəstələr də, kök insanlar, diabeti olan xəstələr mütləq səyirici aritmiyaya görə araşdırılsalar yaxşı olar.

Anadangəlmə, qazanılmış ürək qüsurları

Anadangəlmə, qazanılmış ürək qüsurları – bunlarda da uzun illər heç bir şikayət olmaya bilər. Uzun illərdən sonra xəstələrdə təngnəfəslik, ödemlər, tez yorulma – belə bir əlamətlərlə özünü göstərə bilər ki, artıq bu mərhələdə xəstədə ürək çatışmazlığı inkişaf edir, ürək kameralarında böyümə gedir, yəni gecikmiş bir mərhələ olur.

Yəni, məsəl üçün uşaq vaxtından başlayıb revmatizm olub, artıq o gəlib mitral qapaq qüsuru ilə, ən çox da mitral stenozla bizə müraciət edir. Mitral stenozun nəticəsində sol qulaqcıqda ürək kameralarında, sağ kameralarda böyümə gedir və xəstə təngnəfəslik, boğulma hissi ilə bizə müraciət edir. Məlum olur ki, bunda ürək qüsuru formalaşıb.

Və yaxud da anadangəlmə bəzi ürək qüsurları da var ki, hətta böyük yaşa qədər gəlir, böyük yaşda müəyyən şikayətlərlə bizə daxil olur. Məlum olur ki, bunda ananadgəlmə ürək qüsuru var imiş.

Yəni demək istədiyim odur ki, elə ürək xəstəlikləri var ki, çoxdur, bu siyahını daha çox saymaq olar, uzun illər səssiz və yaxud da atipik, yüngül əlamətlərlə gedir, heç bir şikayəti olmur, ancaq onu biləndən sonra da çox gecikmiş mərhələ olur. Ona görə də vaxtaşırı həkimə müraciət eləmək, hətta yüngül bir əlamətlər hiss eləsən belə, ürək döyünmədir, yüngül təngnəfəslikdir, həkimə müraciət edib vaxtında bunları aşkarlamaq lazımdır.

Dr. Arzuman Talıbov, Həkim-kardioloq


sunnet-hansi-yasda-edilmelidir-1200x750.jpg

3 February 2021 CərrahiyyəPediatriya0

Sünnət bir tibbi məcburiyyətdir, yoxsa rutin bir ənənədir, yoxsa dini bir baxış açısından dəyərləndirilməlidir?

Dini bir topluluğun içində sünnət haqqında danışırıqsa, sünnətin təbii ki “sünnət” – adı üstündə, sünnət olduğunu qəbul edəcəyik.

Dini mənasının yanında rutin mənası da var. Yəni biz sünnəti etdiririk, çünki atam da sünnət etdirib, atamın atası da sünnət etdirib, bizim qohum-əqrabada hamı sünnət etdirib. 

Elə bir mövzudur ki provokasiyaya gətirə bilərsiniz cəmiyyəti və yaxud da həkimi, tibb işçisini…

Mən sünnətin mübahisəli yönlərinin yanında daha çox edilməməsi gərəkən şeylər haqqında danışacam.

Yəni sünnət evdə edilməlidirmi məsəl üçün.

Sünnət yerli keyitmə ilə edilməlidirmi yoxsa ümumi anesteziya altındamı edilməlidir?

Sünnət hansı yaşda edilməlidir, hansı yaşda edilməməlidir?

Sünnət hansı yaşda edilməlidir?

Sünnətin ideal yaşı hələ bildirilməmişdir. 

Məsəl üçün, “Sünnət 6-7 yaşında edilməlidir”, “Sünnət 2 yaşın altında, yəni 2 yaşdan balaca ikən edilməlidir”… Sərt bir qanun gətirə bilmərik. Çünki sünnət 3, 4, 5 yaşda da edilən uşaqlar, etdirən ailələrimiz var.

Siz məndən soruşsanız ki, sünnəti bəs hansı yaşda edilməsi daha məsləhətdir? Hansı yaşda edilərsə uşağımız zərər görə bilər? 

Tibbi prizmadan baxsaq, bizim əsas ideyamız “zərər verməmək”dir. Yəni, uşağa zərər verməmək, xəstəyə zərər verməmək…

Hansı yaşda sünnət etdirməməliyik?

2 yaşdan sonra, 3, 4, 5 yaş uyğun deyil. Bu yaşlar uşağın “fallik dönəmi” dediyimiz bir dönəmdir ki, öz psixi və cinsi kimliyinin fərqində olduğu zamandır və biz belə bir zamanda uşağa tibbi zorunlu olmayan bir sünnət edərsək, bu uşaqda qalıcı travmalara səbəb ola bilər. Biz ona görə də ən çox təklif etdiyimiz yaş ailələrə 2 yaşın altında 3 ayın üstündə, bir də 6-7 yaşlardır.

Niyə 3 ayadək körpələr sünnət edilmir?

Etmirik deməyək yenə, yəni kəskin bir şey deyil, təklif etmirik ailələrə. Çünki yeni doğulmuş uşağa tibbi bir göstəriş olmadığı müddətcə hər şeydən qaçınırıq biz. Tibbi göstəriş olmadığı zaman adi bir iynədən, adi bir dərmandan yəni hətta ana südündən başqa, sudan belə yeni doğulana verilməsini məsləhət görmürük. Yəni 6 aya qədər su verilmir deyirik, amma eyni zamanda sünnət elətdiririk bu uşağa. 

Yəni mübahisəli mövzular çoxdur amma bəlli olan şeylər var, onlar da sünnətin 3, 4, 5 yaş aralarında edilməməsi və sünnətin qətiyyən, amma qətiyyən evdə edilməməsi və bir həkim tərəfindən edilməsi. Bunlar qanundur, qaydadır.

Evdə sünnət edilə bilərmi?

Sünnət də sağlam bir uşağın bizə müraciətindən sonra, ailənin müraciətindən sonra, heç bir xəstəliyi olmayan bir uşağın üzərində ediləcək əməliyyatdır. Yəni bu “əməliyyatdır” deyirəm, çünki doğurdan əməliyyatdır, Sünnət bir əməliyyatdır. Bunu mən, əminliklə, deyə bilərəm sizə. 

Sünnət evdə ediləcək kiçik bir prosedur deyil. Sünnət əməliyyatxana şərtlərində, xəstəxanada edilməsi və cərrah tərəfindən edilməsi gərəkən bir əməliyyatdır. 

Çünki sünnətin ağırlaşmaları, bəzən uşağın evdə bəsit bir yerli keyləşdirici inyeksiyasından sonra Anafilaktik şoka girdiyi zaman evdə müdaxilə edə biləcəyimiz avadanlığımız yoxdur. Ona görə deyirik ki, sünnət xəstəxana şəraitində əməliyyatxanada olmalıdır.

Biz daha çox Türkiyədə bunu görürdük, sünnətçi tərəfindən toplu sünnətlər edilərdi, bələdiyyənin təşkil etdiyi. 100-200 bir gündə, bir adamın və yaxud da bir neçə sünnətçinin etdiyi sünnətlər. O günün axşamı bizə qanamalı və yaxud da komplikasya dediyimiz ağırlaşmaları olan onlarca xəstə gələrdi. 

Sünnətin əməliyyatxana şərtlərində, xəstəxanada, bir cərrah tərəfindən edilməsi şərtdir! Bu bizim verəcəyimiz mesajın ən önəmli abzasıdır.

Sünnət ümumi narkoz altında, yoxsa yerli keyitmə ilə edilməlidir?

Amma xəstəxana şəraitində yerli keyitməyəmi üstünlük verərsiniz yoxsa ümumi keyitmə? Yəni “Narkozlamı edərsiniz?” xalq arasında deyildiyi kimi, “Anesteziya iləmi edərsiniz?”

Burada yorumlar, baxış açıları çox çox fərqlidir. Məsəl üçün, bir cərrah desə ki, “Mən yerli keyitmə ilə sünnət etmirəm”, buna hörmətlə yanaşmaq lazımdır. Ümumi keyitmə ilə narkozla uşağa daha az zərər vurulacağını düşünürsə, hörmət edilməsi gərəkən fikirdir.

Amma mənim öz fikrim: Cərrahın da özünü çox rahat hiss etməsi çox vacibdir əməliyyatda. yəni “Anesteziya altında, ümumi narkozda sünnət edirəm” desə bir cərrah, buna da hörmət göstərmək lazımdır. Çünki hər uşaqda yerli keyitmə eyni effekt verməyə bilir.

 

Sünnət nə zaman edilməməlidir? 

Sünnət penis anomaliyası olan uşaqlarda, yəni “peyğəmbər sünnəti” deyə yayqındır el arasında, “hipospadias”lı uşaqlarda və “penis əyriliyi” olan uşaqlarda və “gömülmüş penis” deyirik biz, “buried penis” dediyimiz bu anomaliyalı uşaqlarda bəzi yaşlara qədər edilmir.

Sünnət əməliyyatxanada hipospadiasın əməliyyatı zamanı və yaxud da “lateral cordee”nin – penis anomaliyası olan xəstəliyin düzəldilməsi zamanı, korreksiyası zamanı eyni əməliyyatda edilməlidir. Çünkü sünnət dərisi o əməliyyatlar üçün vacibdir.

“Lazerlə sünnət” daha yaxşıdır?

Sünnət xəstəxana şərtlərində bir cərrah tərəfindən, ənənəvi alətlər vasitəsilə edilir. 

Yəni xalq arasında yayqın olan “lazer sünnəti” deyə bir termin yoxdur. Bipolyar koter dediyimiz alət vasitəsi ilə edirik əməliyyatı.

Təcili sünnət varmı?

Təcili sünnət eləmişik. Təcili sünnətə göstəriş olan xəstəlik “parafimozis”dir. 

Bəzən nənələr sünnət qabağı uşaqların sünnət dərisini geri çəkərək onları sünnətə hazırlayırlar. Bu çox yayılmış bir ənənədir. Etməmələri lazımdır, çünki sünnət dərisini geri çəkərkən sünnət dərisinə və penis başına zərər vururlar, bu da “fimozis” dediyimiz xəstəliyə səbəb olur. Bəzən geri çəkib buraxmadığı zaman sünnət başının, yəni penisin qanqreninə səbəb olan “parafimozis”ə belə səbəb ola bilərlər. Ona görə, “Təcili sünnət varmı” deyə soruşduqda bunun cavabı: “Vardır”.

Op.Dr. Nicat Vəliyev, Uşaq cərrahı


saglam_usaq_izlenmesi.jpg

27 January 2021 Pediatriya0

Belə bir inanc var ki, uşaqlar xəstələnmədikcə həkimə getməyə gərək yoxdur. Xəstələnmədikcə, hər şey yolunda getdiyi müddətcə təbiinin pozulmasına, həqiqətən, gərək yoxdur. Amma bu həkimə getməyəcəyik mənası verməz. Niyə? 

Həkimə gedəndə həkim yenidoğulmuş dönəmindən başlayaraq uşağın boyuna, kilosuna, baş çevrəsinə nəzarət edir, bu müayinələri edir. 

Bu ölçülərin təqibindən başqa bir də funksiyaları dəyərləndirmək lazımdır ki, həkimimiz bunu müayinədə uşağın yaşına görə reflekslərini, nevrolojik inkişafın səviyyəsini dəyərləndirir. Buna görə bir izlənmə proqramı çıxarır. Burada geridə qalmalar varsa da, o istiqamətdən dəstək alır uşaq. Xüsusi müalicə planı və ya reabilitasiya planına alınır, ona görə izlənir. 

Uşağın böyüməsinin izlənməsi

Bu gün doğulmuş 3 kilo 300 qram, 3 kilo 400 qram doğulmuş bir uşaqda hədəfimiz nədir, 5 aylıqkən 2 qatı olsun – təxminən 7 kilo, 6 kilo yarım. 1 yaşında 10 kilo, 2 yaşında 12, 6 yaşında 20 kilo… Ortalama olması gərəkən dəyərlər bunlardur. 

Bir uşaq doğumda ortalama 50 sm boyda olur. Bir yaşında 75 sm, ondan sonra 4 yaşında kobud bir şəkildə 1 m olur. Amma bu rəqəm uşaqdan uşağa bir qədər dəyişə bilər. Onun ortalama dəyərləri var ki, ona görə biz həkimlər onu izləyirik. 

Baş çevrəsi doğumda ortalama 35 sm olur. 3 ayın axırında 41 sm olur. 3 aydan sonra 1 yaşda 46 sm olur, yəni 3 ayda 6 sm, sonra 9 ayda 5 sm böyüdü. Sonra biz yaşlara gələndə, 18 yaşından sonrakı, böyük yaşlarda olur 56 sm baş çevrəsi təxmini hesabla. 

Uşağın başı böyümürsə, demək ki, burada bir problem var. Evdə bu uşaq ailəyə görə normal görünə bilər. Amma bunu həkim ölçür. Buna görə bəzi analizlər olunması lazımdır, ya da hansı bir müalicə, izlənmə proqramına alınması lazımdır, ona qərar verir. 

Biz əgər bunun vaxtında diaqnozunu qoymasaq, gec qalarsaq, qatar gedəndən sonra arxasından qaçmaq məcburiyyətində qalarıq. Bizim məqsədimiz qatar gəlmədən qabağına çıxmaqdır ki, qatara minək, sonra yorulmayaq, tərləməyək, qatara çatıb, çatmayacağımızın da qarantiyası yoxdur keçdikdən sonra. 

Uşağın funksiyalarının dəyərləndirilməsi

Bir yaşında 10 kilo olması gərəkən uşaq olub 15 kilo. Belə bir şey istəyərikmi? İstəmirik. İstədiyimiz hədəflərin tutmasıdır. 

Funksiyaları dəyərləndirdiyimizdə bir uşaq nə vaxt göz təması qurmağı lazımdır, nə vaxt başını tutmağı lazımdır, nə vaxt dönməyi lazımdır, öndən arxaya dönmə, arxadan önə dönmə, oturma, iməkləmə, tutunaraq qalxma, bunların hamısının müəyyən bir standartları var. Nə vaxt oyuncaqları ilə necə oynamağı lazımdır. Bunların standartlara görə izlənməsi, həm böyümənin izlənməsi, həm inkişafın izlənməsidir. 

Bizim ən çox qarşılaşdığımız problemlərdən biri Autizm spektrr pozuntularıdır. Uşaq 2 yaşına gələnə qədər peyvənddən peyvəndə, ya da qızdırması çıxandan, qızdırması çıxanda xəstəxanaya gedir. Sağlam uşaq izlənimdə olmur. 

Bu uşağın göz təmasının qurmadığı, özünün ayrı bir dünyasının olduğu, yolda uşaqlarla oynamadığı, oyuncaqlarla funksiyasına uyğun şəkildə, hər bir oyuncağın funksiyası var, maşın sürmək üçündür, maşını sürmək yerinə o tərəf, bu tərəfə atırsa uşaq, bunların həkim tərəfindən müşahidə olunması, dəyərləndirilməsi lazımdır. 

Tutaq ki, ailə həkimlə məsləhətləşmir, həkimə getmir. 2 yaşında müəyyən olur ki, bu uşaqda Autizm spektr pozuntusu var və ya bənzəri başqa problemlər var…

Onun üçün sağlam uşaq izlənməsi biz həkimlər üçün və biz ailələr üçün, biz ailələri deyirəm, çünki bu uşaqların hamısı bizim öz uşaqlarımızdır, çox əhəmiyyətlidir. Əgər vaxtında diaqnoz qoyulmasa, az əvvəl qatar misalı vermişdim sonra arxasından qaçmaq məcburiyyətində qalarıq deyə fikirləşirəm.

Uzm.Dr. Kamil Şərifov, pediatr-neonatoloq


sonsuzlugun_mualicesi-1200x1800.jpg

27 January 2021 Xəbərlər0

Xəstəxanamızda 15 ildir sonsuzluqdan əziyyət çəkən ailənin əkiz körpələri dünyaya gəlib. 

Uzun illər övlad həsrəti ilə yaşayan ananın hamiləliyi də asan keçmədi. 

Əməliyyatdan sonra açıqlama verən həkimimiz Ege Reproduktiv Təbabət Mərkəzinin sonsuzluq üzrə mütəxəssisi Uzm.Dr.Olcay Turgut 24-cü həftəyə çatdıqda uşaqlıq boynunda açılma – servikal yetməzliklə qarşı-qarşıya qaldıqlarını bildirdi. Olcay həkim kiçik müdaxilə ilə vəziyyəti nəzarətə götürdüklərini qeyd edərək “Tikiş qoyduq, hamiləliyi bu həftələrə qədər çatdırdıq və körpələrimizi sağlam bir şəkildə dünyaya gətirdik” dedi.

Uşaqların və ananın vəziyyəti yaxşıdır və bir neçə gün xəstəxanada qaldıqdan sonra evə yazılacaqlar.

 




SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!





SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!