Ege Hospital / Ege Hospital - Sağlamlığınız, sağlamlığımızdır.

uveitler.jpeg

30 July 2021 Oftalmologiya0

Üveit gözün uvea təbəqəsinin iltihabıdır. Uvea gözün damarlı təbəqəsini və orta təbəqəsini təşkil edir. Buraya gözün rəngli hissəsi olan iris, silier cisim və koroid daxildir. 

Üveitlər inkişafda olan ölkələrdə korluğun 3-cü ən sıx görülən səbəbidir. 

Üveitlər kimlərdə daha çox görülür?

Üveitlər hansı xəstələrdə, kimlərdə daha çox görülür? 

Sistemik xəstəlikləri olanlar, yəni revmatizmal xəstəlikləri və kollagen toxuma xəstəlikləri olan insanlarda daha sıx görülür. Buna Behçet xəstəliyi, revmatoid artrit, ankilozan spondilit xəstəliklər daxildir. 

Bundan başqa kron xəstəliyi və ulserativ kolit kimi bəzi bağırsaq xəstəliklərində üveitlərə rast gəlinə bilər. 

Bundan başqa infeksioz xəstəliklərdə – tüberklyozda, toksoplazmada üveit ortaya çıxa bilər. 

Göz travmaları sonrası üveitlər görülə bilər. 

Bəzi kanser xəstəliklərində də, lenfoma tipli kanser xəstələrində də uveit əlamətlər görülə bilər. 

Üveitin əlamətləri

Üveit hansı əlamətlərlə ortaya çıxır? 

Daha çox gözdə qızarıqlıq, ağrı, bulanıq görmə şikayətləri ilə özünü büruzə verir. Xəstələr gözünün önündə uçuşan qara cisimlərdən narahat olurlar. 

Üveitlər gözün hansı təbəqəsini tutmasına görə də sinifləndirilir. Ön uveitlər, orta üveitlər və arxa üveitlər deyə ayrılırlar. 

Ön üveitlər daha sıx gördüyümüz vəziyyətdir və ümümiyyətlə, müalicəyə də daha yaxşı tabe olurlar. 

Orta və arxa üveitlərdə isə sistemik xəstəliklərlə birgə görülmə sıxlığı daha yüksəkdir. 

Üveit xəstələri hansı müayinələrdən keçməlidirlər?

Üveit xəstələrində hansl müayinələrdən keçirik? 

Hər zaman olduğu kimi, həm xəstənin şikayətləri ilə bağlı, həm də sistemik vəziyyəti ilə bağlı geniş bir anamnez toplanır. 

Ondan başqa xəstənin görmə itiliyi, biomikroskop müayinəsi icra edilir. Biomikroskop müayinəsi nəticəsində xəstəliyin diaqnozu qoyulur. 

Əgər xəstədə arxa üveitlər varsa və ya ön üveitlər sıx-sıx təkrarlayırsa, hər iki gözdə eyni anda tutulma varsa, xəstədən əlavə testlər istənilə bilər. 

İnfeksioz səbəblərdən şübhələniriksə, gözün ön kamerasından maye alınaraq PCR testinə göndərilə bilər. 

Üveitlərin müalicəsi 

Üveitlərin müalicəsi də sistemik səbəb varsa, ona yönəlik müalicə edilir. 

Gözə topikal damcılar, steroid damcıları istifadə edilə bilər. Bəzi vəziyyətlərdə göziçi iynələr və gözətrafı iynələr icra olunur. 

Əgər xəstəyə vaxtında, düzgün diaqnoz qoyulmazsa və müalicə edilməzsə, uveitlərdə ağırlaşmalar görülə bilər. Bu ağırlaşmalar mirvari suyu, qlaukoma, bəbəkdə olan düzənsizlik, torlu qişada görmə mərkəzində maye toplanması, yırtıq, dəlik və torlu qişa qopmasına səbəb ola bilər.

Uzman. Dr. Arif Məlikov, Cərrah Oftolomoloq

 


silikon-dosh-emeliyyati.jpeg

Plastik cərrahiyyədə məmə estetik əməliyyatı deyəndə nəzərdə tutulanlar: məmə böyütmə, məmə dikləşdirmə və məmə kiçiltmə əməliyyatlarıdır.

Məmə kiçiltmə əməliyyatı

Məmə kiçiltmə əməliyyatları, adətən, hamiləlik və süd vermə sonrası və yaxud irsi (genetik) bağlı olaraq çox böyük məmələrə sahib olan, kürəyində, belində ağrılara səbəb olan, çiyin nahiyəsində iç geyimləri izlərə səbəb olur və belində, boynunda ağrılara səbəb olur – bu tip xəstələrdə və yaxud yay dönəmində süd vəzlərinin altında bişməcələr olur, pis qoxu olur, qızarıqlar olur… Bu tip xəstələrə məmə kiçiltmə əməliyyatları edirik və həm məmənin həcmi kiçilir, həm də xəstə bəhs etdiyimiz şikayətlərdən azad olmuş olur.

Məmə böyütmə əməliyyatı

Məmə böyütmə əməliyyatlarını isə doğuşdan və ya süd verdikdən sonra analarda olan süd vəzinin ifrat kiçilməsinə bağlı olaraq süd vəzlərinin hardasa bilinməməsinə olmasına bağlı olaraq biz bu xəstələrə məmə böyütmə əməliyyatları təklif edirik və bunu da protezlərlə… Bu gün, ortalama hər il 10 milyon insana implant vasitəsi ilə məmə böyütmə əməliyyatları icra olunur.

Məmə dikləşdirmə əməliyyatı

Bir də məmədə sallanma olan xəstə qrupu var ki, bu xəstələrə də məmə dikləşdirmə əməliyyatları edirik. Bu əməliyyatları da 2 şəkildə edirik.

Birinci qrupa özünün yetəri qədər məmə toxuması var, sadəcə o toxumalardan istifadə edərək məmələrini toparlayıb və dikləsdiririk.

İkinci qrup xəstələrdə məmə sallanma ilə bərabər toxuma, yəni o yumşaq toxumanın süd vəzlərində itkisi olur. Bu qrup xəstələrə isə protezlə məmə dikləşdirmə əməliyyatlarını həyata keçiririk.

Məmə əməliyyatları öncəsi müayinələr

Məmə cərrahiyyəsi etdiyimiz bütün xəstələrə əməliyyat öncəsi 40 yaşın altındakı xanımlara məmə ultrasonu, 40 yaşın üstü xəstələrimizə isə mammoqrafiya analizləri edirik ki, bu da ailəvi, məsələn, meyilləri olan və yaxud məməsində şübhəli kütlələr, törəmələri olan xəstələrimizin ortaya çıxmasına səbəb olur. 

 

Məmə implantı məmə xərçənginə səbəb olurmu?

Kitablarda bu 10 milyonda birdir. Çox aşağı nisbətdir. Bu da adətən, irsi meyili olan ailələrdə göründüyü bəlli olmuşdur. 

Amma qoyduğumuz implant sonrası, məsəl üçün, hər bir qadının 35 yaşdan sonra illik rutin kontrolları olmalıdır. İllik rutin kontrolların edildiyi müddətcə etdiyimiz əməliyyatların qadınlarda bədxassəli şişlərə və yaxud digər patologiyalara səbəb olmadığı aşkar olunmuşdur.

Məmə implantı qoyulan qadın ana olduqda süd verə bilərmi?

Bəli, biz oradakı məmənin normal toxumasına zərər vermədiyimiz üçün bu xanımlar məmə böyütmə əməliyyatından sonra, ana olduqlarında öz evlatlarına yetəri qədər süd verə bilirlər. Yəni bu oradakı anatomiya ilə və yaxud məmənin öz təbii quruluşunun pozulmağına bir səbəb deyil.

Op. Dr. Nicat Rüstəmov, Estetik-Plastik və Rekonstruktiv cərrah

 


zeherli-zob-emeliyyati.jpeg

27 July 2021 Cərrahiyyə0

Qalxanabənzər vəz xəstəliklərini biz 3 qrupda dəyərləndiririk: Birincisi, qalxanabənzər vəzin çox işləməsi ilə gedən, xalq arasında “zəhərli zob” dediyimiz hipertiroidi xəstələri, ikincisi, tam tərsi az işləməsi ilə gedən hipotiroidizm xəstələri və üçüncüsü, vəzdə struktur dəyişiklikləri ilə gedən, böyüməsi, düyünlərlə gedən xəstəliklər kimi dəyərləndiririk. Bu 3 qrup da fərqli-fərqli şikayətlərlə bizə müraciət edir. 

“Zəhərli”, “tənbəl” və “düyünlü” zob xəstəlikləri

İlkin xəstə qrupu, yəni “zəhərli zob”la gələn xəstələr daha çox oqranizmin normadan çox işləməsi ilə bağlı xəstələr şikayət edir. Bu zaman bütün orqanizm başlayır çox işləməyə. Məsələn, ürəkdə döyüntülər olur, əsəbilik olur, tərləmələr olur, qarın getmələri olur, psixoloji problemlər olur – bir şeyə fokuslana bilməmək kimi problemlər olur. 

İkinci qrup xəstələrdə də tam əksi, kütlük olur, qəbizlik olur, dəri quruluğu olur, saç tökülmələri olur.

Və üçüncü qrup xəstəliklər, yəni düyünlə və ya böyümə ilə gələn xəstəliklər də daha çox bu böyümüş düyünün qalxanabənzər vəzin ətrafındakı orqanları sıxması nəticəsində ya boğulma, nəfəs borusunu basması ilə, ya udqunma problemi və ya səs tellərinə gedən sinirləri sıxaraq səs problemi kimi şikayətlərlə bizə müraciət edilir.

Cərrahi baxımdan vacib zob xəstəlikləri

Burada cərrahi tərəfdən bizim üçün vacib olan bir və üçüncü qrup xəstələrdir. İkinci qrupda, çünki sadəcə əskik olan, yəni aşağı olan hormonu yerinə qoymaqla xəstələrin müalicəsi belə də davam edir və ömür boyu nəzarətdə olur endokrinoloq tərəfindən.

Qraves xəstəliyində əməliyyat

Birinci qrup xəstələr – zəhərli zob dediyimiz hipertiroidizm içərisində ən sıx rast gəldiyimiz qraves xəstəliyidir. 

Bunlarda da müalicə daha çox ya birinci seçim olaraq dərman müalicəsidir. Əgər dərman müalicəsinə cavab vermirsə və ya uzun müddət müalicə alıb, müalicə kəsiləndən sonra təkrarlanırsa və yod müalicəsinə uyğun deyilsə, xəstə, məsələn, hamilədirsə və ya “ekzoftalm” dediyimiz gözün qabağa çıxması kimi şikayətlər varsa və ya vəz çox böyük və ürəyə doğru böyüyübsə, “retrosternal zob” deyirik buna… Bu xəstələrdə daha çox əməliyyat məsləhət görülür və əməliyyat zamanı vacib olan vəzin tamamilə çıxarılmasıdır. Gələcəkdə təkrarlanmasın deyə. 

Düyünlü zob xəstəliklərində əməliyyat

Üçüncü qrup xəstələrdə isə düyünlə və ya böyümə ilə gələn xəstələrdə biz daha çox düyünün böyüklüyündən ziyadə və ya sayından ziyadə xüsusiyyətlərinə diqqət edirik. Yəni bədxassələşməyə gedən, USM-də gedən bəzi xüsusiyyətlər varmı? Yəni bunlar nədir: düyünün nahamar olması, qanlanmanın çox olması və kalsinat dediyimiz nöqtəvi kirəclənmələrin olmasıdır. 

Belə şikayətlər varsa, mütləq xəstədən biopsiya alınır. Düyün əgər bədxassəlidirsə və ya bəzən bizə biopsiya nəticəsi bədxassəli olub-olmadığını deyə bilmir, arada qalır. Bu xəstələrə biz mütləq əməliyyat məsləhət görürük. 

Qalxanabənzər vəzin bir payının, yoxsa hər iki tərəfin götürülməsi

Əməliyyat da düyünün sayına, yerləşmə yerinə görə dəyişə bilir. Məsələn, bir payda yerləşibsə və düyün balacadırsa, bir payın götürülməsi kifayət edir və bunun da üstünlüyü odur ki, həm əməliyyat zamanı qarşı tərəf sinirin zədələnmə riski də az olur, həm də gələcəkdə ömür boyu içəcəyi hormonu qıraqdan almamış olur çox hallarda. Amma düyün hər iki tərəfdədirsə, çox saydadırsa, mütləq yenə iki tərəfin də götürülməsini məsləhət görürük. 

Amma bədxassəli gəlibsə şiş, düyün bir tərəfdədirsə belə, ölçüsü 1,5 sm-dən böyükdürsə, belə xəstələrə, çünki gələcəkdə əməliyyatdan sonra yod müalicəsi mütləq lazım olur. Bu xəstələrdə yenə də ikitərəfli götürülməsi məsləhətdir. 

Əməliyyat necə aparılır?

Boyun nahiyəsində 4-5 sm-lik kəsikdən aparılan bir əməliyyatdır. Təxmini 1 saat çəkir. 1 gün xəstxanada qalır xəstə və eyni gün ayağa qalxır, yeməyini yeyir. Səhərsi gün də evə yaza bilirik. 

Burada əməliyyatda əsas diqqət etdiyimiz şey daha əvvəl də dediyim kimi, vəzinin tamamilə götürülməsidir. Yəni, əgər tam götürülməsə də, bir pay belə götürüləcəksə, o pay tamamilə götürülməlidir. Yəni “total tiroidektemiya” olunmasıdır. 

Çünki əgər tamamilə götürülməsə və gələcəkdə o paydakı toxuma, qalmış toxuma təkrarlayarsa, əməliyyatdakı bəzi risklər ki var, səs tellərinə gedən sinirlərin zədələnmə riski və paratiroid və ya qalxanabənzər ətraf vəzi dediyimiz vəzlərin zədələnmə riski 2-ci əməliyyatda qat-qat daha çoxdur. 

Onun üçün mütləq, əməliyyat olunursa, bir pay da olunursa, iki pay da olunursa, o payların tamamilə götürülməsi çox önəmlidir.

Zob əməliyyatının riskləri nələrdir?

Əməliyyatın 2 əsas riski vardır.  

Bir, səs tellərinə gedən sinirin zədələnmə riski və qalxanabənzər ətraf vəzlərinin zədələnmə riski. Bunların da olma ehtimalı əməliyyatda haradasa 1 faizdir. Yəni 100 xəstədən birində ola bilər və sinir kəsilməyibsə, sadəcə zədələnmədirsə və ya qalxanabənzər ətraf vəzi tamamən çıxmayıbsa, sadəcə qanlanması pozulubsa, 99% hallarda 1 ay ərzində və ya (insandan-insana dəyişir) bəzən çox gec, 4-5 ay ərzində o problemlər zamanla düzəlir və sağalır. 

Zob əməliyyatından sonra nələrə diqqət etmək lazımdır?

Əməliyyatdan sonra xəstənin diqqət etməsi gərəkən şeylər, əgər vəz tamamilə çıxıbsa, ömür boyu hormonu qıraqdan almasıdır. Hər gün səhər acqarına dərman içməlidir və müəyyən aralıqlarla, ilk başda 2 ayda, sonra 6 ayda, sonra ildə 1 TSH dediyimiz hormonun izlənməsidir və onun dəyərinə görə dərman dozasını artırıb-azaltmasıdır. Onun üçün əməliyyat olunmuş xəstələr endokrinoloq nəzarətində olmalıdır. 

Bir pay götürülübsə belə, dərmana ehtiyac yoxdursa belə, gələcəkdə ehtiyac ola biləcəyi üçün onlar da ən azından ildə bir dəfə TSH analizi verməlidir. 

Əkmə nəticəsi xərçəng gələn xəstələrdə xərçəngin növündən və böyüklüyündən asılı olaraq bir də ona yod müalicəsi lazım ola bilir. Onların da mütləq endokrinoloq tərəfindən və ya nüvə təbabəti həkimi tərəfindən müalicəsi davam etdirilməlidir.

Op. Dr. Edgard Nurməmmədov, Ümumi Cərrah


qizlarda-qarnin-asagisinda-agri.jpeg

Uşaqlarda yumurtalıq xəstəliklərinə hansı zamanda daha çox rast gəlirik?

Bunlar adətən yenidoğulmuş uşaqlarda olan yumurtalıq patologiyalarıdır. Qız uşaqlarında, əlbəttə ki… Bir də uşaqlar yetkinlik yaşına çatanda olan yumurtalıq patologiyalarıdır. 

Yumurtalığın cərrahi patologiyaları da 2 qrupa ayrılır öz içində: təcili əməliyyat lazım olan xəstəliklər, bir də əməliyyatın qaçılmaz olduğu hallar, amma təcili olmayan xəstəliklər.

Yumurtalığın kistik və solid xəstəlikləri

Hamilə ananın uşağına keçən hormonların təsirindən yumurtalıq kisti görə bilərik. Yəni çox gördüyümüz bir şeydir. Bunlara nə zaman əməliyyat planlayırıq? 

Əgər kistin ölçüsü 4 santimetrdən böyükdürsə daha uşağı evə göndərmədən əməliyyat edirik böyük kistləri. 

Bir də var ana qarnında diaqnoz qoyulan yumurtalığın solid, yəni kistik olmayan xəstəliyi. Yəni buna adətən yumurtalığın kütləsi deyə ümumi diaqnoz edirik. 

Yumurtalığın dönməsi

“Over torsiyonu” dediyimiz daha ana qarnındakı uşaqda doğulmadan yumurtalıq dönür və qanqrena gedir, nekroza gedir və biz onu əməliyyatla almaq məcburiyyətində qalırıq. Bəzən kistik yumurtalıq törəmələrində yumurtalığı qoruyaraq cərrahiyyə edirik.

Hər yaşda ola bilər təbii ki, yumurtalığın cərrahi xəstəlikləri, amma 13, 14, 15 yaşda qızlarda daha çox rast gəldiyimiz bir dönəmdir. Bu yaş qrupundakı uşaqlar kəskin qarın ağrıları ilə bizə müraciət edə bilərlər. Bu zaman da təbii ki, ilk ağlımıza gələn qız uşaqlarında əgər appendisitdən şübhələnmiriksə, “yumurtalığın dönməsi” bizim ən qorxduğumuz cərrahi qarın ağrılarından biridir. 

Keçən hər saat önəmlidir

Nəyə görə çox qorxuruq? 

Yumurtalığın dönməsində saatlar çox önəmlidir. Yəni bir saat əvvəl dönmüş bir yumurtalıqla bir gün əvvəl dönmüş yumurtalıq arasında çox fərq olur. O yumurtalığın itirilməsi yəni “Əməliyyatda o yumurtalığı qoruya biləcəyikmi, qoruya bilməyəcəyikmi?” – əsas veriləcək qərar odur. Yəni zamanla düz mütənasibdir. Nə qədər tez müraciət olsa o zaman daha yaxşı nəticələr əldə edə bilirik.

Yumurtalıığın şişləri

Bir də var yumurtalığın şişləri. Buna bədxassəli və xoşxassəli şişlər olaraq 2 qrupa ayrılır. 

Yumurtalığın xoşxassəli və bədxassəli şişlərində isə əlbəttə ki, xoşxəssəli şişlər çox gördüyümüz şiş qrupudu. Bədxassəli şişlər uşaqlarda az görünür, amma yenə də görürük və bunlara açıq müdaxilə edirik və yumurtalığın alınması ilə nəticələnir əgər bədxassəli bir kütlə varsa.

Uşaqlarda yumurtalıq əməliyyatı açıq, yoxsa qapalı üsulla icra edilir?

Bunlara yanaşma xəstəliyə görədir. Yəni bizim uşaqların böyüklüyündən asılı olmayaraq xəstəliyə görə bunlar qapalı və yaxud da açıq seçim edə bilirik. 

Məsəl üçün, yumurtalığın dönməsində əlbəttə ki qapalı üsul daha çox komfortlu, daha çox rahatdır uşaq adına. Qapalı üsul istifadə edirik və bu zaman yumurtalığı qoruyaraq əməliyyatı yekunlaşdırırıq daha çox. 

Əgər “bədxassəli” şübhəmiz varsa, kəskin qarınla gəlmişsə, o zaman açıq cərrahiyyə üstünlük veririk. Çünki bu zaman əməliyyat sırasında bədxassəli şişə yönəlik başqa müşahidələrimiz olur açıq əməliyyatda və onları biz bu məqsədlə açıq edirik. 

Genetik faktorlar və quruluş anomaliyaları

Genetik faktorlar çox önəmlidir. Amma, anadan keçəcək bir şey varsa uşaqda daha doğulmadan və yaxud da yenidoğan dönəmində onun kistik, yəni “yumurtalığın kistası var”, adətən el arasında elə deyirlər, bunlar anadan keçən hormonun təsirindəndir. 

Amma yumurtalığın dönməsi, yumurtalığın burulması, “over torsiyonu” tibbi adı ilə, olması, bunlar tamamən ana ilə və yaxud da anadan keçmə bir şeylə əlaqələndirmək mümkün deyil. Bunlar quruluş anomaliyaları olur adətən. Yumurtalığın bağının uzun olması və yaxud da bir yumurtalığın digər yumurtalıqdan kistasına görə daha ağır olması… Vaxtında düzgün diaqnoz qoyulması önəmlidir

Kəskin qarın simptomları ilə gələn qız uşaqlarında, özəlliklə alt qarın hissəsində qarın ağrıları ilə müraciət edən qız uşaqlarında yumurtalığın dönməsini, burulmasını, “over torsiyonunu” mütləq xaric etməlidirlər. Bunlar istər sahə həkimlərinin, istər poliklinika həkimlərinin, istər uşaq ixtisaslı həkimlərin çox diqqətində olan bir xəstəlikdir zatən. 

Qız uşaqlarımız təcili yardıma qarın ağrısı ilə müraciət etdiyi zaman “UZİ müayinəsi” dediyimiz xalq arasında, ultrasəs müayinəsi ilə mütləq yumurtalıqda bir problem olmadığını bilirlər və əgər yumurtalıqda bir qanlanma problemi, dönmə şübhəsi varsa mütləq uşaq cərahının konstitusiyasını istəyirlər.

Orqanı qorumaq prioritetimizdir

Biz uşaq cərrahları olaraq hər hansi bir orqan patologiyası ilə müraciət edən xəstələrin orqanlarını qorumaq, əsas bizim vəzifələrimizdən biri odur. Çünki uşağın önündə daha 50, 60, 70 illər var. Ona görə də yumurtalığın qorunması mümkündürsə qoruyuruq..

Bəzən yumurtalığın kistalarında, bəzən yumurtalığın dönmələrində, yumurtalığın xoşxassəli törəmələrində yumurtalığı qoruma prinsipimiz əsasdır. 

Bəzi hallarda isə yumurtalığın alınması təəssüf ki, qaçınılmaz olur. Bu da gec müraciət edən “over torsiyonu” dediyimiz burulmaları xəstələrində və yaxud da yumurtalığın bədxassəli şişlərində yumurtalığı qorumaq mümkün olmur uşağın sağlığı önəmli olduğu üçün… Bu zaman yumurtalığı qorumayaraq əməliyyatı sonlandırırıq, yumurtalığı xaric edirik.

Uzman. Dr. Nicat Vəliyev, Uşaq cərrahı


hidrosefaliya.jpeg

17 July 2021 Neyrocərrahiyyə0

Hidrosefaliyalıları yaş qrupuna görə ayıra bilərik. 

Yəni böyüklərdə hidrosefaliyalar ola bilər ki, bunlar, adətən, anadangəlmə deyildir, başqa səbəblərdən beynimizdə suyun yığılmasıdır. 

Bir də əlbəttə, uşaqlarda olanlar var. Xüsusən də, ana bətnində olarkən bəzi problemlərlə qarşılaşan uşaqlarda və ya kiçik uşaqlarda, yenə beyin şişməsi səbəbilə hidrosefaliya ola bilər. Yenə, “konjenital” dediyimiz, yəni anadangəlmə bəzi anomaliyalarda da hidrosefaliya ola bilir.

Hidrosefaliyanın əlamətləri

Hidrosefaliyalı uşaq necə olur?

Birincisi, uşağın başı öz yaşıdlarına nisbətən daha sürətli böyüməyə başlayır. Yəni 102 sm-ə qədər başlar gördüm. Çox daha böyük başlar da ola bilər. Ona görə də ailə buna diqqət etməlidir. Əlbəttə ki, uşağın pediatrı da bunu davamlı olaraq nəzarətdə saxlamalıdır. Başda böyümə ola bilər. “Əmgək” deyirsiz – fontanellərdə genişlənmə, oralarda bir gərginlik – bunlar ilk diqqəti cəlb edən şeylərdir.

Yenə, hidrosefaliyalı uşaqlara baxdıqda, “batan günəş mənzərəsi” deyilir. Bu uşaqların gözləri sanki batan bir günəş imiş kimi bir az fərqli və yarı-qapalı olur. Ona görə də bu cür şikayətləri olan xəstələr üçün mütləq bir neyrocərraha müraciət etməlidirlər.

Hidrosefaliyanın müalicəsini, əsasən, neyrocərrahlar edirlər və bəzi müşahidələrə ehtiyac olduqda uşaq nevroloqları da təqib edə bilər.

Hidrosefaliya diaqnozu necə qoyulur?

Hidrosefaliyanın diaqnozunu neçə qoyuruq?

Klinik müayinə olaraq bir sıra detallı müayinələr edilməlidir. Başın çevrəsinin ölçülməsi ilə başlayırıq. Başqa müayinə metodlarımız var: göz dibinə baxmaq, əmgəyə baxmaq… Amma tam dəqiq diaqnozu isə, bəli, MRT və KT ilə qoyuruq. 

Burada “ventrikul” adlandırdığımız mədəciklərin, çuxurların böyüməsi varsa, o zaman konkret olaraq hidrosefaliya diaqnozu qoyuruq.

Hidrosefaliyanın müalicəsi

Diaqnozu qoyduqdan sonra nə edirik?

Onların böyük əksəriyyətini əməliyyat edirik. Müxtəlif əməliyyat metodları var. 

Əgər ana bətnində aşkar edilərsə, bəzi üsulları var, amma təəssüf ki, dünyanın hər yerində edilmir. Bəzi ölkələrdə, bəli, bu uşaqlar ana bətnində olanda da əməliyyat edilə bilirlər. 

Biz, adətən, doğuşdan sonra əməliyyat edirik. Nə edirik? 

Adətən, bəzi endoskopik əməliyyatlar edilir. “Third ventriculostomy” dediyimiz ventrikulların üçüncü ventrikula bağlanması əməliyyatını həyata keçiririk. 

Ventrikuloperitoneal şuntlama

Və ya “şuntlama” dediyimiz sistemlər qoya bilərik. Ventrikuloperitoneal şunt yerləşdirə bilərik. Bu nə deməkdir? Beyində yığılan artıq suyu götürüb bir boru sistemi ilə xəstənin qarın boşluğuna boşaldırıq. 

Əgər xəstənin qarnında bir problem varsa, o artıq su burada problem yaradırsa və sovrulmursa, effektiv deyilsə, onda onu döş qəfəsinə yerləşdiririk. Yəni ağciyərin membranları arasına – “plevra” dediyimiz pərdələr arasında biz bu suyu göndəririk. Orada da bir problem varsa, ürəyinə – “atrium” adlandırdığımız qulaqcıqlarına göndərə bilərik və bundan sonra onu izləyə bilərik.

Təkrari əməliyyatlar tələb oluna bilər

Ancaq bütün xəstələr bilməlidirlər ki, bir dəfə şunt taxıldıqdan sonra təəssüf ki, bu, ömürboyu neyrocərrahların nəzarəti altında olmalıdır. Biz – neyrocərrahların əksəriyyəti, şuntlarla məşğul olmaq istəmirik, çünki təəssüf ki, iş bir dəfə ilə bitmir. Yəni o uşaq və ya yetkin insan ömrünün sonuna qədər artıq yaxınınız kimi olur. Xəstənizlə davamlı görüşməli, davamlı təqib etməlisiniz. Biz isə istəyirik ki, bir dəfə əməliyyat edək və hər şey bitsin. Ancaq əksər xəstələrdə, ümumi əməliyyatlar arasında ən çox “re-operation” dediyimiz, yəni təkrarlanan əməliyyatlardan olduğu problem, əməliyyat hidrosefaliya və ventrikoperitoneal, yəni şuntlama əməliyyatlarıdır.

Ventrikuloperitoneal şuntlama müşahidə tələb edir

Bu səbəbdən bu tip xəstələrimiz davamlı neyrocərrah tərəfindən müşayiət olunmalı və həyatlarına davam etməlidirlər. Əlbəttə ki, bu ailə üçün böyük bir problemdir, xəstə üçün böyük bir problem ola bilər, amma əmin olun ki, bir çox xəstədə heç bir əməliyyat keçirilmədən… Mənim xəstələrim var elə doğulduqda şuntlama etdiyimiz, hal-hazırda universitetə qəbul olub. Universitetdə oxuyan, heç bir zəka problemi olmayan, heç bir nevroloji problem olmayan bir çox xəstəmiz var. Ümid edirəm bütün xəstələrdə də belə olar.

Prof. Dr. Özkan Tehli, Neyrocərrah

 


neyrocerrahiyye_ile_bagli_suallara_cavablar.jpeg

12 July 2021 Neyrocərrahiyyə0

“Disk yırtığının böyük olması əməliyyata göstərişdirmi?”

Disk yırtığının böyük olması əməliyyata göstəriş sayılmır. Belə ki, əməliyyata göstərişi biz xəstəni müayinə edərək və xəstənin müayinəsi əsasında hər hansı qüvvəsizliyi, uyuşma və ya keyiməsi varsa və ya dərman müalicəsinə baxmayaraq keçməyən şiddətli ağrıları varsa, o zaman əməliyyat məsləhət görürük. 

Dolayısıyla, disk yırtığının ölçüsü əməliyyata göstəriş deyil. Çünki bizim xəstəmiz var ki, əməliyyat olunur bu xəstələr, amma disk yırtıqlarının ölçüsü çox da böyük deyil. Burada disk yırtığından daha çox sinirin sıxıb-sıxmama dərəcəsi önəmlidir ki, biz də bunu müayinə əsasında aşkarlayırıq.

“Yırtıq əməliyyatında sinirə toxunularsa, sinir zədələnə bilərmi?”

Disk yırtığı əməliyyatlarında əməliyyatın gedişi əsnasında biz sinirin sıxıldığı, yəni disk yırtığının sıxıldığı siniri aşkarlayırıq, bu mikroskop altında olur və bu siniri biz qoruyaraq, kənara çəkərək, onun önündəki disk yırtığını təmizləyirik. 

Dolayısıyla disk yırtığı əməliyyatlarında mütləq şəkildə o sinirə biz təmas edirik, sinirə toxunuruq və bu, əməliyyatın müəyyən bir parçasıdır. Bundan qorxmağa gərək yoxdur, yəni sinirə toxunmaqla sinir zədələnməz.

Bir sinirin zədələnməsi üçün ya ciddi şəkildə əzmək lazımdır və ya onu yerindən qopartmaq lazımdır ki, bu da təcrübəli əllərdə mümkün deyil. 

“Yırtıq əməliyyatından sonra uzun müddət yataqda qalmaq lazımdırmı?”

Müasir dövrdə disk yırtığı əməliyyatları qısa çəkdiyinə görə və mikroskop altında kiçik bir kəsikdən olunduğuna görə xəstəyə ciddi bir travma vermirik. Dolayısıyla, xəstənin uzun müddət yataqda qalmağına ehtiyac qalmır. 

Biz öz xəstələrimizi əməliyyatdan bir gün sonra, səhər tezdən ayağa qaldıraraq gəzdiririk və 2-ci gün artıq evə yazırıq. Və xəstənin öz evlərində də qalxıb gəzirlər, istədikləri hər vaxt oturub yeməklərini də yeyirlər. 1 həftə-10 gün ərzində günün bir qismin də yataqda keçirirlər. Amma burada mütləq yataq rejimi deyilən bir şey yoxdur. Dediyim kimi, xəstələr qalxıb gəzə bilirlər. 

“Yırtıq əməliyyatından sonra bir neçə ay işləmək olmaz?”

Yırtıq əməliyyatlarından sonra, təxminən 20-25 gün sonra xəstələr tamamilə sağalırlar və normal iş fəaliyyətlərinə qayıda bilirlər. Bir neçə ay fasilə verməyə ehtiyac yoxdur. Bu xəstələr iş yükündən asılı olaraq mərhələli-mərhələli 20 gündən sonra öz işlərinə qayıda bilirlər.

“Körpənin əmgəyində döyünmə varsa, bu qorxuludurmu?”

Bildiyimiz kimi, əmgəklər körpələrdə doğuşdan sonra olur və getdikcə, 1,5-2 yaş civarında isə artıq bağlanırlar. 

Əmgəklər bizim kəllə sümüklərimizin olmadığı yerlərdir, adacıqlardır ki, orada sümük olmur və beyin birbaşa dəriyə təmas edir. Əmgəyin hiss olunaraq döyünməsi normal fizioloji haldır, bundan qorxmağa ehtiyac yoxdur. Belə ki, ürək hər dəfə nəbzvari döyündükcə beyinə külli miqdarda qan qovur və bunun nəticəsində beyində də nəbzvari dalğalanmalar əmələ gəlir. Bu da sümük olmadığına görə əmgəkdə döyünmə şəklində – ürək döyüntüsü şəklində hiss olunur ki, bu, tamamilə, fizioloji haldır, normaldır bu. 

Tam əksinə, əmgəyin qabarıq olması, çox sərt olması və ya həddən artıq çökək olması, bu, müxtəlif növ xəstəliklərin göstəricisidir.

“Hidrosefaliya əməliyyatlarında əməliyyat seçimi valideynin istəyi ilə olurmu?”

Hidrosefaliya xəstəliyi zamanı 2 cür əməliyyatdan istifadə olunur. Bu, şuntlama əməliyyatı və endoskopik əməliyyatdır. 

Əməliyyat seçimi, təəssüf ki, nə həkimin, nə valideynin istəyinə bağlı deyil. Əməliyyat seçimi sırf xəstənin MRT-si nəticəsində, MRT-dəki görüntüyə əsasən verilir və MRT-dəki görüntüdə əgər xəstəni endoskopik əməliyyata uyğun olduğunu göstərirsə, o zaman biz xəstəyə endoskopik əməliyyat şansını veririk. 

Dolayısıyla, buradakı seçim valideynlərin istəyinə bağlı deyil.

“Şuntlama əməliyyatından sonra uşaqlarda fəsadlar əmələ gəlirmi?”

Bizə çox verilən suallardan biri də budur. Şuntlama əməliyyatlarından sonra uşaqlarda fəsadlar, bəzi qüsurlar qalır deyə. Amma bu belə deyil. Çünki biz şuntlama əməliyyatını hidrosefaliyası olan uşaqlara edirik.

Hidrosefaliya özü ciddi bir xəstəlikdir və özünün fəsadları olan bir xəstəlikdir. Müalicə olunmadığı halda uşaqlarda ciddi qüsurlara və hətta ölümə səbəb ola bilir. 

Dolayısıyla, biz şuntlama ilə bu xəstələrdə var olan fəsadları minimuma endiririk və sonrakı fəsadların da qarşısını almış oluruq. Dolayısıyla, bu xəstələri biz həyatda saxlamış oluruq. 

Həyatda qalan xəstələrdə də müəyyən fəsadlar yaşla bağlı, uşaqlar böyüdükcə üzə çıxır deyə bu, insanlarda fərqli bir fikir formalaşdırır ki, guya şunta bağlı fəsadlar əmələ gəlir. 

Amma bu fəsadlar şunta bağlı deyil, konkret olaraq xəstəliyin verdiyi fəsadlara bağlıdır ki, yəni buna görə də biz öz xəstələrimizə, xəstələrimizin valideynlərinə hər zaman izah edirik ki, bunu: “Şuntdan qorxmaq yox, bu xəstəliyin verdiyi fəsadlar olduğuna görə tam əksinə, şunt əməliyyatı bu xəstələrdə ola biləcək fəsadları minimuma endirərək, sonrakı fəsadların da qarşısını almış olur”.

“Hidrosefaliyası olan uşağın başı çox böyükdürsə, əməliyyatdan sonra baş kiçilirmi?”

Hidrosefaliyası olan uşaqlar əməliyyatdan sonra bir miqdar da olsa, 1-2 sm də olsa, baş çevrəsi kiçilə bilir. Əməliyyat etməkdəki məqsədimiz uşağın başını kiçiltmək yox, böyüyən başın böyüməsinin qarşısını almaqdır və başın böyüməsini sabitləşdirməkdir. 

Dolayısıyla, başda bir miqdar kiçilmə olsa da, məqsəd burada başın kiçilməsi yox, böyüməsinin qarşısını almaqdır. 

“Uzunmüddətdir başağrısı və qusmalarım var. Məndə beyin şişi ola bilərmi?”

Əksər hallarda uzunmüddətli başağrıları və qusmalar varsa, bunların altında yatan hər hansı bir beyin şişi olmur və bu xəstələri tomoqrafiya və MRT etdikdə də hər hansı bir problem çıxmır.

Uzunmüddətli baş ağrısı və yanaşı qusma ola bilər xəstələrdə. Bunlar xroniki başağrısı sindromlarına xas olan bir şeydir. Dolayısıyla, hər başı ağrıyan insan öz-özündə qorxaraq “Məndə beyin şişi var” deyə panikaya düşməməlidir.

Beyin şişinə bağlı başağrılar, adətən, insanda əvvəllər vərdiş etmədiyi fərqli bir başağrılarının ortaya çıxması, bu başağrılarının dərmanlara cavab verməməsi və günü-gündən, get-gedə artması, baş ağrısı ilə yanaşı qusma, əldə, ayaqda uyuşma, keyimə kimi, yerişin pozulması və fərqli əlamətlərin üzə çıxması şəklində özünü büruzə verir. 

Dolayısıyla, uzunmüddətli sırf başağrısı varsa və xəstə, onsuz da, nevroloji xəstədir, müalicə olunursa, hər hansı bir beyin şişindən söhbət gedə bilməz.

“Beyin şişlərini əməliyyat etmək təhlükəlidirmi?”

Beyin şişlərinin müalicəsində ən effektiv üsul cərrahi əməliyyat hesab olunur. Dolayısıyla, istər xoşxassəli, istərsə də bədxassəli beyin şişi olsun, onların tam müalicə olunması üçün əməliyyat olunması mütləqdir. 

Çox nadir halda biz beyin şişi olan xəstələrə əməliyyat məsləhət görmürük. Bu da çox yayılmış beyin şişidirsə, beyin şişi beynin çox önəmli mərkəzlərini tutursa, o zaman əməliyyat məsləhət görmürük. Xəstəni şüa və ya kimyəvi müalicəyə yönləndiririk. 

Amma əksər hallarda yerləşməsindən, ölçüsündən, xarakterlərindən asılı olmayaraq bütün beyin şişlərinə əməliyyat məsləhət görürük və əməliyyat qorxulu bir şey deyil, bütün dünyada qəbul olunmuş bir tendensiya var ki, “Beyin şişi varsa, mütləq əməliyyat olunmalıdır.” 

Mümkünsə tam, mümkün deyilsə, hissəvi çıxarılaraq… Əgər hissəvi də çıxarılarsa, ehtiyac halında xəstəyə şüa və ya kimyəvi müalicə tətbiq olunur.

Uzman Dr. Ruslan Yunusov, Neyrocərrah

 


nakozun-yan-tesirleri.jpeg

Anesteziya sözünün mənası, “xəstənin ağrı hiss etməməsi” deməkdir. 

Anesteziya, xüsusilə, cərrahi müdaxilə zamanı və müdaxilədən sonra anestezioloq tərəfindən verilən dərmanların köməyi ilə xəstənin ağrı hiss etməməsi deməkdir.

Anesteziya növləri

3 növ anesteziya var.

Ümumi anesteziya

Ümumi anesteziya. Ümumi anesteziyada, xəstəni dərmanlarla tamamən yatızdırıb, aparata bağlayırıq. Xəstənin ağrı hiss etməməsini, əzələlərin tam boşalmasını və anesteziya altında edilən cərrahi əməliyyatı xatırlamamasını hədəfləyirik.

Regional anesteziya

İkinci növ regional anesteziyadır. Xüsusilə, bədənin bir hissəsində, məsələn, beldən aşağı, ya da tək qol, ya da tək ayağı verilən anesteziya maddələri ilə ağrısını kəsərək, xəstəmizlə danışaraq əməliyyatın davam etməsini təmin edirik.

Lokal anesteziya

Bir də “lokal anesteziya”mız var. Lokal anesteziya bədənin çox kiçik bir hissəsində verilən lokal anesteziya ilə xəstəni ağrı hiss etmədən prosedurun icra olunmasını təmin edirik.

Anesteziya kimlərə tətbiq oluna bilər?

Anesteziya bütün yaş qruplarında tətbiq olunan bir prosedurdur. Məsələn, buradakı ən kiçik xəstəmiz 2 saatlıq bir körpə idi. Saat 2-də körpəmizi anadan qeysəriyyə əməliyyatı ilə aldıq, 2 saat sonra körpəmizi əməliyyata qəbul etdik.

Hər yaşa, 100 yaşa kimi tətbiq oluna bilən bir prosedurdur.

Anesteziyadan qorxmalıyıqmı?

Düzdür, anesteziya haqlı olaraq insanların ən çox qorxduğu şeydir. Çünki bilir ki, əməliyyata gedəndə “Cərrah məni əməliyyat edəcək və s.” Ancaq anesteziya ilə bağlı nə olacağını bilmir. Çünki həqiqətən də, böyük bir boşluqdur anesteziya. Ancaq anesteziyada son illər, həqiqətən, yaxşı dərmanlarımız var. Xəstəmizin çəkisinə uyğun, ürəyinə uyğun və yaşına uyğun dozalarla xəstəliyimizi yatızdırırıq.

Anesteziyanın yan təsirləri varmı?

Hər şeyin bir ağırlaşması var, hər şeyin yan təsirləri ola bilər. Ancaq anesteziyadan sonra hirslənmək, “anesteziya mənim əsəbilərimi korladı” və ya “anesteziyadan sonra qusmadım, oyana bilmədim” deyə bir şey yoxdur. Bunların hamısı xurafatlardır. 

Biz, onsuz da, xəstələrimizi tamamilə ayıldıqdan sonra, verdiyimiz dərmanlarla normal halda xəstəmizi palataya köçürürük. Əgər normal halda deyilsə, onsuz da, xəstələrimizi yuxarıda müşahidə edirik. 

Anesteziya əsəbləşməyə səbəb olmur, anesteziya qusmaqla xaric edilmir… Verdiyimiz dərmanlar ya böyrəklərlə, ya da ağciyərlər yolu ilə xaric olur və sonradan xəstəyə təsir göstərmir.

Anesteziyaya hazırlıq

Cərrahlar anesteziya ediləcək xəstələri bizə göndərirlər. Biz və komandamız xəstəmizin ürəyinə, ağciyərlərinə, ümumi qan analizinə baxırıq. Əgər hər şey normaldırsa, razılıq veririk. Ancaq xəstənin əlavə bir xəstəliyi varsa – diabeti varsa, təzyiqi varsa və ya ürəyində problemi varsa, o sahənin mütəxəssisi həmkarlarımızla məsləhətləşərək xəstələrimizi ən uyğun şəkildə əməliyyata hazırlayırıq.

Anesteziya nə qədər çəkir?

Anesteziya 1 saat da çəkə bilər, 10 saat da çəkə bilər, 15 saat da çəkə bilər. Əməliyyat davam etdikcə anesteziyamızı verməyə davam edirik. 

Ümumiyyətlə, verdiyimiz anesteziya qaz olur, davamlı qaz istifadə edirik. Cərrahi prosedur bitdikdən sonra biz dərman verməyi dayandırırıq və verdiyimiz dərmanlarla xəstəmizi oyandırırıq. 

Yəni 1 saatlıq anesteziya da ola bilər, 15 saatlıq da olur, 20 saatlıq da olur, amma xəstərimiz, onsuz da, böyrək və ağciyər yolu ilə dərmanları bədənindən xaric edir, oyanır və xəstəmizi palataya veririk.

Uşaqlara daha yüngül anesteziya veririk

Kiçik uşaqlarda, xüsusilə də, sünnət və ya yırtıq kimi əməliyyatlar çox olur. Bunlarda biz bir az yüngül anesteziya veririk. Yəni xəstəyə yenə eyni şəkildə ümumi anesteziya veririk, ancaq bir az daha yüngül veririk, xəstəni aparata bağlayırıq.

Analar, xüsusilə də, uşaqlarını anesteziyaya verərkən çox qorxurlar. Mən həmişə deyirəm: “Sizin körpələriniz artıq mənim körpələrimdir, bizim körpələrimizdir”. Və əmin olun xəstəxanamız, onsuz da, bizim alətlərimiz, dərmanlarımız ən son texnologiya ilə təchiz olunub. Və biz körpələrimizin çəkisinə, yaşına görə, ya da ediləcək cərrahi prosedura görə uşaqlarimıza hesablayıb dozanı elə veririk. Və uşaqlarımızı, onsuz da, öz qucağımızda oyadıb və analarımıza bu şəkildə təhvil veririk.

Uzman Dr.Başak Asıliskender, Anestezioloq-reanimatoloq


qan_azliginin_sebebleri_elametleri_mualicesi.jpg

5 July 2021 Hematologiya0

Qan azlığı, ümumiyyətlə, cəmiyyətdə çox sıx görülən problemdən biridir və önəmli sağlamlıq problemi olaraq qarşımıza çıxmaqdadır. Yəni, mən özüm hematoloq olaraq da çox qan azlığı olan xəstə ilə qarşılaşıram. Təbii ki, digər ixtisas sahibi olan həkim yoldaşlarımız da çox sıx qarşılaşırlar. 

Qan azlığının yaranma səbəbləri

Burada, təbii ki, əsas məlumatlandırıcı olması üçün deyə bilərəm ki, 3 əsas səbəbi var qan azlığının. Bizim qan yaradan orqanımız sümük iliyidir. 

  1. Sümük iliyi problemləri. 
  2. İkincisi, bu sümük iliyinin qan yaratması üçün bəlli-başlı xam maddələrə, deyək ki, qida maddələrinə ehtiyacı var. Bunların azlığı, çatışmazlığı. 
  3. Üçüncüsü isə daha çox qanın normal ömrünü yaşaya bilməyib, normal ömrünün qısalması, parçalanmasıdır ki, bunlar, bu 3 təməl səbəb qan azlığına səbəb ola bilir. 

Aşpaz, inqridiyentlər, təlabat

Bunu da, adətən, mən belə açıqlayıram: Bir aşpazın yemək bişirməsi üçün ona lazımlı maddələri verməlisiniz ki, doğru-düzgün yemək ortaya çıxsın. 

Bu da təbii ki, işin bir tərəfində o lazımlı qida maddələri, ikinci tərəfində aşpaz – bizim sümük iliyi olaraq dəyərləndirə bilərik ki, yəni bir növ aşpazın özündən qaynaqlanan səbəblər… Məsələn, əlində problem ola bilər, qoxu yaxşı almaya bilər… Bunlar əks oluna bilər yaxşı bir qidanın ortaya çıxmasındakı problemlərə. 

Və ya deyək ki, çalışdığı restoran çox tələb görür, o gün çox doludur, çatdıra bilmir. Yəni, qanın və ya istehsal olunan qidanın, yeməyin parçalanması var. Çox tez sərf olunur bu. 

Yəni, bu 3 təməl səbəbdir qan azlığı səbəbləri. 

Xam maddə çatışmazlığı

Bunlardan ən sıx gördüyümüz, xüsusilə, o ilk səbəb, yəni, qanın yaradılması üçün xam maddə dediyimiz, bunlar əsas dəmir, B12 vitamini və fol turşusudur. Bunların əsas çatışmazlıqları sıx olaraq qan azlığına səbəb olmaqdadır. 

Dəmir çatışmazlığı əsas səbəbdir

Dəmir çatışmazlığı yenə ümumi qan azlığı tablosunun içində çox ciddi faizlə yer tutmaqdadır. Dəmir çatışmazlığı ilə xüsusilə, qadın xəstələrimiz çox sıx-sıx müraciət etməkdədirlər. Əsas da qadın xəstələrlə birlikdə təbii yetkinlik dövründəki uşaqlarda və hamilə qadınlarda sıx görülməkdədir. Bunun da əsas səbəbi uşaq və ya hamilə qadınlarda ehtiyacın artmasından ötrüdür.

Uşaqlarda, bəlkə, düzgün qidalanmamanın və ya böyümə çağının verdiyi yüksək təlabata yetişməməsi bir səbəb olaraq qarşımıza çıxa bilir. 

Qadınlarda isə, xüsusilə də, aybaşı olan qadınlarda menapauza öncəsi periodda, təbii ki, aylıq, periodik itki, qan itkisinin səbəbi olaraq dəmir çatışmazlığı ortaya çıxmaqdadır.

Qan azlığı xəstəlik deyil

Qan azlığı dediyimiz zaman unutmamalı olduğumuz ən önəmli nöqtə bunun bir xəstəlik olmadığıdır. Qan azlığı bir xəstəlik deyil, bu bir əlamətdir, bir işarətdir. Altda yatan xəstəlik mütləq ayırd edilməlidir və ona görə bir müalicə yazılmalıdır.

Qan azlığının əlamətləri

Qan azlığı, adətən, xəstələrdə halsızlıq, yorğunluq, “efor dispneyası” dediyimiz hərəkətlə ortaya çıxan nəfəs darlığı, əvvəllər çox daha rahatlıqla edə bildiyi hərəkətləri artıq edə bilməməsi və məsələn, 2 mərtəbə çox rahatlıqla çıxa bilərkən artıq bunda çətinlik çəkməsi kimi səbəblər. Bununla birlikdə, xüsusilə, qadınlarda sıx görülən saç və dırnaqlarda asan qırılmalar, saç tökülməsi, yuxuya meyillilik və ya eyni zamanda yuxusuzluq kimi problemlər.

“Torpağın iyi çox xoşuma gəlir”

Çox maraqlı şikayətlərdən biri də odur ki, dəmir çatışmazlığı olan xəstələrdə torpaq və ya buz kimi maddələri yemə istəyi olur. Məsələn, kim ki deyirsə, “Torpağın iyi çox xoşuma gəlir”, o insanda baxılmalıdır ki, bəlkə dəmir çatışmazlığı var?

Daha bu gün gördüyüm bir xəstədə, məsələn, toz yemək istəyi olduğundan bəhs etdi. Yəni, “Həmişə əşyaların üstündəkini təmizləyib onu yemək istəyirəm” deyir. Bu çox önəmli bir bizə, həkimə də xəbərdarlıq edən işarətlərdən, əlamətlərdən biridir xəstələrdə. 

Bu kimi şikayətlər onlar üçün alarm edici, xəbərdar edici olmalıdır ki, “Məndə qan azlığı ola bilər” və buna görə müvafiq həkimə müraciət etsinlər.

Uzman Dr. Təhməz Həziyev, Hematologiya yandal uzmanı


invaziv-radiologiya.jpeg

30 June 2021 Radiologiya0

“İnvaziv radiologiya nə ilə məşğul olur?” – Əslində çox əhəmiyyətli sualdır. Çünki dünyada, Türkiyədə və Azərbaycanda çox az bilinən bir tibb sahəsidir.

Nə üçün az bilinir? 

Çünki bunun keçmişinə baxdığımız zaman, haradan yarandığına baxdıqda Sven-İvar Seldinger adlı avropalı alim tərəfindən yaradıldığı ortaya çıxır. Çox özünəməxsus bir teknika inkişaf etdirib. Bu teknika bir iynə ilə bir telin göndərilməsi və bu telin üzərindən də bir borunun göndərilməsinə əsaslanır. 

Bu teknikanın tapılmasından sonra sonra əslində bir cığır açılır. 

Çünki bilirsiniz, artıq müalicələrdə, xüsusilə, cərrahi müalicələrdə hər dəfə daha kiçik müdaxilələrə, daha kiçik dəliklərə doğru gedirik. 

Laparaskopiyalar çıxdı, tək dəlikdən laparaskopiyalar çıxdı… Xəstəyə mümkün olduqca daha kiçik dəlikdən işləyərək daha az zərər versək, prosedurun riski bəlkə bir o qədər azalır. 

Əlbəttə, bu halda “Görəsən, iynə dəliyindən girib müalicə etmək olarmı?” məhələsinə gəlirik və o zaman Ivan Seldinger texnikası gəlir. İvar Seldingerin inkişaf etdirdiyi bu texnika ilə biz – invaziv radiologiya həkimləri işləyirik. 

Bu necə olur? 

Normalda radiologiya şöbəsində bir çox xəstəmiz, bir çox insan bilir, radiologiya normalda insanın içini görən, görməyə çalışan, insanların problemini anlamağa çalışan, daha doğrusu, xəstə problemini bizə bildirdikdən sonra “Haralarda problemlər var?” sualına cavab axtaran həkimlərdir. Bunlar üçün də əslində müxtəlif üsullar, müxtəlif vizualizasiya üsullarından istifadə edirik. 

Nə kimi? Ultrasəs, MRT, KT dediyimiz kompüter tomoqrafiya və angioqrafiyalar bunlardan bəziləridir. 

Əgər bir xəstənin problemini, normalda orada olmamalı olan o toxumanın yerini görə biliriksə, əslində xəstəni yarmadan da müalicə edə bilərik. Əslində invaziv radiologiya tam olaraq bununla məşğuldur deyə bilərik. 

Sadəcə müalicədən əlavə parça da götürmə də edə bilir invaziv radiologiya. Belə bir imkanı da var.

Əslində təməl olaraq invaziv radiologiya, insanın daxilini görə bilən həkimlər olan radiologiya həkimlərinin çox kiçik nöqtələrdən parça götürdükləri və ya müalicə etdikləri sahə olaraq izah edə bilərik, məncə.

İnvaziv radioloqlar invaziv kardiologiya həkimidir?

Biz normalda invaziv radiologiya həkimi olduğumuzu söylədiyimiz zaman normalda invaziv kardiologiya həkimi olub-olmadığmız soruşulur. Çünki normalda angioqrafiyalar daha çox ürəkdə edildiyi üçün elə bir fikir yarana bilir. Ürək damarlarına bəli, invaziv kardiologiya baxır. Amma digər bütün damarlara invaziv radioloqlar baxır. 

Nə kimi, məsələn? Misal göstərmək lazımdırsa, məsələn, bir şəkər xəstəsi var, çox təəssüf ki, şəkər xəstələrində ayaq yaraları çox olur. Bu ayaq yaralarında da ən böyük problemlərdən biri damar problemləridir. Bunlarda çox vaxt arteriya problemi meydana çıxır. 

Diabetik ayaqlarda damarların invaziv radiologyia ilə açılması

Bu gün invaziv radioloqların ən çox gördüyü işlərdən biri xüsusilə ayaq damar müalicəsi olmaqla, ki, qolda da ola bilər bu problem, problemli olan damarların görüntülənməsi və görüntülənə bilirsə də onların balon, stent, hətta bu gün “Aterektomiya” dediyimiz plakları soyub çıxarma kimi açma proseslərini icra edə bilirik. 

Mən öz şəxsi nəticələrimi deyəcəyəm. Ədəbiyyatda başqa nəticələr də var. İstanbulda olarkən, mən əvvəl İstanbulda işləyirdim, öz xəstələrim arasında – təxminən 600-700 xəstədə, normalda 10 damarın 8-i açılır. Mənim nəticələrim bu şəkildədir. 

Yəni, qeyri-effektiv deyil, olduqca effektiv bir müalicədir. Belə bir düşüncə olduğu üçün deyirəm: “Diabetik ayaqda kiçik damar problemi olduğu üçün fayda görməyə bilir” deyə bir fikir var. O səbəbdən bunu söyləmək istədim. Əgər daha böyük damarlarda problem varsa, bunların açılmasından sonra yaranın sağalması tezləşə bilir. Gündəmdəki mövzulardan biri əslində budur. 

Varis müalicəsində invaziv radiologiya

Digər bir üsul – varis müalicəsidir. 

10 ildən də çox əvvəl normalda “stripinq” deyilən soyma əməliyyatları edilirdi. Bəlkə hələ də edilir. Amma artıq günümüzdə lazer və radiofrekans kimi isitmə texnologiyası inkişaf etdiyikdən sonra bunları biz əməliyyatsız bir şəkildə… Müalicəyə uyğun olanları, çünki hamısı cərrahi, ya da lazer, radiofrekans müalicəsinə uyğun deyil… Yaxşı bir müayinədən sonra, ən vacibi budur, müalicə edə bilirik və nəticələrimiz həqiqətən möhtəşəmdir varislər üçün. 

İnsult zamanı invaziv radiologiya

Digər bir vacib müalicə də əslində bu dövrdə insult müalicəsidir. 

Çox təəssüf ki, iflic hazırda ən vacib problemlərdən biridir və bu problemin artıq bu invaziv radiologiya, dediyim kimi, İvar Seldingerin tapdığı üsulların inkişaf etməsi ilə birlikdə artıq beyninə qan laxtası getmiş xəstələrin ilk 6 saatda əgər diaqnozu qoyula bilsə, bu damar müəyyən edilə bilsə, ki bunu edirik, edə bilirik… Belə bir hal varsa, onu çox xüsusi üsullarla, xüsusilə, son 1-2 ildə inkişaf edən texnikalarla çıxara bilirik. 

Bu çox vacib bir müalicədir. Çünki xəstələrin o, yəni, öz şəxsi təcürbələrimdən deyim… Danışa bilməyən xəstələrin 1-2 saat sonra danışa bilməsi, ayağını hərəkət etdirə bilməyən xəstələrin 1-2 saat sonra ayağını hərəkət etdirə bilməsi… Həqiqətən möhtəşəm nəticələri olan bir müalicə formasıdır. Biz də çox şanslıyıq, bununla məşğul olduğumuz üçün, bunları edən həkimlər olduğumuz üçün. 

Şişlərin müalicəsində müasir invaziv radiologiya 

Digər bir üsul da artıq əməliyyatsız şəkildə kiçik dəliklərdən prosedurlar icra edə bildiyimiz üçün bədəndə normalda olmamalı olan, məsələn, şişlər kimi olan müalicələri də yandıraraq, donduraraq, ya da onu qidalandıran damarların içinə sadəcə xüsusi kimyaterapiyalar verərək, içini tıxayaraq çox effektiv müasir müalicələri də edə bilirik. Bu gün müasir invaziv radiologiyanın gündəliyində bunlar var və bunların hamısını biz edirik. Bizim xüsusi maraq dairəmiz əslində bunlardır.

Dr. İsmayıl Caymaz, İnvaziv radioloq


hamilelik-zamani-hekim-muayinesinin-vaxti.jpeg

28 June 2021 Ginekologiya0

Ümumiyyətlə, aybaşı gecikməsindən sonra, adətən, evdə sidikdə test edirlər qadınlar. Test müsbət çıxdıqda ginekoloqa müraciət edirlər. 

Hamiləlikdə ilkin müayinə

Biz ən az aybaşıdan 1 həftə gecikmə varsa, mütləq ginekoloji müayinə məsləhət görürük. Çünki ultrasəs müayinəsində döl kisəsinin uşaqlıqda olduğuna əmin olmağımız lazımdır. Amma əgər gec müraciətlər olursa, bəzən anormal hamiləliklər, uşaqlıqdankənar hamiləliklər və s. baş verə bilər. 

Vaxtında diaqnoz qoyub, düzgün müalicə etmək üçün erkən müayinə məsləhətdir. 

Hamiləlik zamanı fol turşusunun əhəmiyyəti

Hamilə qadının artıq hamiləliyi təsdiq olunduqdan sonra mütləq fol turşusu qəbuluna başlayırıq. Hamiləlik planlanırsa, 3 ay öncədən başlanaraq fol turşusunun təyini məsləhət görülür. Fol turşusu sağlam bir hamiləlik üçün tövsiyə edilən bir qida əlavəsidir və hamiləliyin ilk 3 ayına (12 həftəsinə) qədər fol turşusu (gündə 400 mcg) davam etmək məsləhət görülür. 

Hamiləliyin 6-cı həftə müayinəsi

Artıq hamiləlik təyin edildi, döl kisəsini ultrasəs müayinəsində izlədik, növbəti müayinəni hamiləliyin 6-cı həftəsində məsləhət görürük. 

Ümumiyyətlə, döl kisəsinin izlənilməsini 4-5-ci həftələrdə ultrasəs müayinəsində görürük.

5-ci həftədən “yolk sac” dediyimiz, kisə içərisində “yolk sac” izləyirik. 

Artıq 6-cı həftədən dölün ürək döyüntüsünü izləyirik. Ürək döyüntüsü üçün 6-cı həftəsində müayinəyə çağırırıq. 

Hamiləlik zamanı verilən analizlər

Ürək döyüntüsü izləndikdən sonra hamiləlikdə bəzi laborator analizlər var, onları mütləq istəmək lazımdır.

  • Bəzi infeksion analizləri, 
  • zob təhlilinin olması, 
  • aclıq şəkəri, 
  • qanın, sidiyin ümumi analizi, 
  • sidiyin əkilməsi və s. 

analizlər vardır ki, bunlar mütləq hamiləlikdə verilməsi gərəkli olan testlərdir. 

Əgər hər hansı bir proses varsa – infeksion xəstəlik olsun, zob olsun, şəkər olsun, vaxtında kontrol altına alınmasa, hamiləlikdə bir çox fəsadlar ola bilər. O səbəbdən, biz bu analizləri mütləq şəkildə istəyirik. Ondan sonra hamiləliyin növbəti təqibini 11-14-cü həftə arasında izləyirik. 

Hamiləliyin 11-14-cü həftə müayinəsi

11-14-cü həftə arasında ikili test dediyimiz daun sindromu skrininq testi var. Bizim üçün çox önəmli testdir. Bunu bütün hamilələrdə etmək istəyirik. 

Çünki bu həftələrdə erkən aşkarlanan bir çox anomaliyalar, döldə qüsurlar var ki, zamanında aşkarlanarsa, hamiləlik vaxtında sonlanar. Özəlliklə, daun sindromu – “13-18-ci xromosom trisomiyalar” anomaliyaları var ki, onlar vaxtında aşkarlanıb, hamiləlik sonlandırıla bilir. Daha sonrakı həftələrə bəzi patologiyalar daşınmasın deyə çox önəmlidir. 

Hamiləliyin 18-23-cü həftə müayinəsi

Növbəti vacib müayinəmiz, xüsusilə, 18-23-cü həftə arasında doppler müayinəsidir. Çox suallar gəlir. Doppler zərərlidirmi? Doppler müayinəsi başqa müayinədirmi? Doppler dölün detallı ultrasəs müayinəsidir. Dölün bütün orqanlarının detallı şəkildə yoxlanılmasıdır və bu erkən trimestrdə aşkarlanmayan anomaliyaların 2-ci trimestrində diaqnozu üçün çox önəmli bir testdir. 

37-ci həftəyədək aylıq müayinələr

Hamiləliyin növbəti kontrol müayinələrini aylıq həkim təqibləri ilə mütləq izləyirik. Niyə aylıq müayinə vacibdir? Çünki sonrakı həftələrdə erkən doğum təhlükəsi ola bilər, azsulluq ola bilər, çoxsulluq ola bilər, 2-ci trimestrin sonlarında gizli diabet aşkarlana bilər… Bunların diaqnozu üçün mütləq hamilələrin aylıq müayinələr şəklində təqibə gəlmələri vacibdir. 37-ci həftəyə qədər bu şəkildə izləyirik. 

37-ci həftədən etibarən həftəlik müayinələr

37-ci həftəsindən sonra isə hamiləliyin həftəlik təqibi çox önəmlidir. Çünki artıq doğuma yaxın bir çox hamiləliklərdə narahatlıqlar – hamilədə azsulluq ola bilər, çoxsulluq ola bilər, suyun erkən gəlməsi, vaxtından əvvəl doğuş və s. problemlər… 

Özəlliklə, 34-ci həftədən sonra bu patologiyaları aşkarlamaq üçün daha yaxın təqiblər tövsiyə olunur. 37-ci həftədən sonra bu həftəlik kontrollar şəklində izlənilir. 

40-cı həftədən sonra 3 gündə 1 müayinələr

40-cı həftədən sonra isə biz 3 gündən 1 hamiləni kontrollara çağırırıq. İstər ultrasəs müayinəsi, istər doppler müayinəsi olsun, istər KTQ dediyimiz dölün ürək döyüntülərinin izlənməsi, sancıların izlənməsi, “nostress” test də deyirik biz buna… Mütləq bu müayinəni həftəlik, 40-cı həftədən sonra isə 3 gündən bir edirik. 

41-ci həftə – süni induksiya ilə doğuşu başlatmaq

41-ci həftəyə qədər hələ də doğum əgər başlamayıbsa, o zaman artıq süni induksiya ilə doğumun icrasına başlayırıq. Çünki bu həftədən sonra çox fəsadlar yarana bilər, dölün ana bətnində ölümünə qədər gedə bilər. 

Ona görə də hamiləliyin təqibi həkim müşahidəsi altında sıx nəzarətdə olmalıdır. Yəni hamilələr hər an sürprizlə qarşılaşa bilərlər. Amma düzgün kontrollarla hamiləlik tamamilə fizioloji, sağlam bir şəkildə davam edə bilər. 

Fizioloji hamiləliklərdə təqib bu şəkildə olsa belə, riskli hamiləliklərdə bəzən həftəlik, hətta 2 həftədən bir müayinələr ola bilər. Bu, əlbəttə, hamiləyə görə ginekoloqun verdiyi qərardan asılıdır.

Uzman Dr. İlhamə Eldarova, Cərrah mama-ginekoloq

 




SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!





SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!