Cərrahiyyə / Ege Hospital - Sağlamlığınız, sağlamlığımızdır.

sunnet-hansi-yasda-edilmelidir-1200x750.jpg

3 February 2021 CərrahiyyəPediatriya0

Sünnət bir tibbi məcburiyyətdir, yoxsa rutin bir ənənədir, yoxsa dini bir baxış açısından dəyərləndirilməlidir?

Dini bir topluluğun içində sünnət haqqında danışırıqsa, sünnətin təbii ki “sünnət” – adı üstündə, sünnət olduğunu qəbul edəcəyik.

Dini mənasının yanında rutin mənası da var. Yəni biz sünnəti etdiririk, çünki atam da sünnət etdirib, atamın atası da sünnət etdirib, bizim qohum-əqrabada hamı sünnət etdirib. 

Elə bir mövzudur ki provokasiyaya gətirə bilərsiniz cəmiyyəti və yaxud da həkimi, tibb işçisini…

Mən sünnətin mübahisəli yönlərinin yanında daha çox edilməməsi gərəkən şeylər haqqında danışacam.

Yəni sünnət evdə edilməlidirmi məsəl üçün.

Sünnət yerli keyitmə ilə edilməlidirmi yoxsa ümumi anesteziya altındamı edilməlidir?

Sünnət hansı yaşda edilməlidir, hansı yaşda edilməməlidir?

Sünnət hansı yaşda edilməlidir?

Sünnətin ideal yaşı hələ bildirilməmişdir. 

Məsəl üçün, “Sünnət 6-7 yaşında edilməlidir”, “Sünnət 2 yaşın altında, yəni 2 yaşdan balaca ikən edilməlidir”… Sərt bir qanun gətirə bilmərik. Çünki sünnət 3, 4, 5 yaşda da edilən uşaqlar, etdirən ailələrimiz var.

Siz məndən soruşsanız ki, sünnəti bəs hansı yaşda edilməsi daha məsləhətdir? Hansı yaşda edilərsə uşağımız zərər görə bilər? 

Tibbi prizmadan baxsaq, bizim əsas ideyamız “zərər verməmək”dir. Yəni, uşağa zərər verməmək, xəstəyə zərər verməmək…

Hansı yaşda sünnət etdirməməliyik?

2 yaşdan sonra, 3, 4, 5 yaş uyğun deyil. Bu yaşlar uşağın “fallik dönəmi” dediyimiz bir dönəmdir ki, öz psixi və cinsi kimliyinin fərqində olduğu zamandır və biz belə bir zamanda uşağa tibbi zorunlu olmayan bir sünnət edərsək, bu uşaqda qalıcı travmalara səbəb ola bilər. Biz ona görə də ən çox təklif etdiyimiz yaş ailələrə 2 yaşın altında 3 ayın üstündə, bir də 6-7 yaşlardır.

Niyə 3 ayadək körpələr sünnət edilmir?

Etmirik deməyək yenə, yəni kəskin bir şey deyil, təklif etmirik ailələrə. Çünki yeni doğulmuş uşağa tibbi bir göstəriş olmadığı müddətcə hər şeydən qaçınırıq biz. Tibbi göstəriş olmadığı zaman adi bir iynədən, adi bir dərmandan yəni hətta ana südündən başqa, sudan belə yeni doğulana verilməsini məsləhət görmürük. Yəni 6 aya qədər su verilmir deyirik, amma eyni zamanda sünnət elətdiririk bu uşağa. 

Yəni mübahisəli mövzular çoxdur amma bəlli olan şeylər var, onlar da sünnətin 3, 4, 5 yaş aralarında edilməməsi və sünnətin qətiyyən, amma qətiyyən evdə edilməməsi və bir həkim tərəfindən edilməsi. Bunlar qanundur, qaydadır.

Evdə sünnət edilə bilərmi?

Sünnət də sağlam bir uşağın bizə müraciətindən sonra, ailənin müraciətindən sonra, heç bir xəstəliyi olmayan bir uşağın üzərində ediləcək əməliyyatdır. Yəni bu “əməliyyatdır” deyirəm, çünki doğurdan əməliyyatdır, Sünnət bir əməliyyatdır. Bunu mən, əminliklə, deyə bilərəm sizə. 

Sünnət evdə ediləcək kiçik bir prosedur deyil. Sünnət əməliyyatxana şərtlərində, xəstəxanada edilməsi və cərrah tərəfindən edilməsi gərəkən bir əməliyyatdır. 

Çünki sünnətin ağırlaşmaları, bəzən uşağın evdə bəsit bir yerli keyləşdirici inyeksiyasından sonra Anafilaktik şoka girdiyi zaman evdə müdaxilə edə biləcəyimiz avadanlığımız yoxdur. Ona görə deyirik ki, sünnət xəstəxana şəraitində əməliyyatxanada olmalıdır.

Biz daha çox Türkiyədə bunu görürdük, sünnətçi tərəfindən toplu sünnətlər edilərdi, bələdiyyənin təşkil etdiyi. 100-200 bir gündə, bir adamın və yaxud da bir neçə sünnətçinin etdiyi sünnətlər. O günün axşamı bizə qanamalı və yaxud da komplikasya dediyimiz ağırlaşmaları olan onlarca xəstə gələrdi. 

Sünnətin əməliyyatxana şərtlərində, xəstəxanada, bir cərrah tərəfindən edilməsi şərtdir! Bu bizim verəcəyimiz mesajın ən önəmli abzasıdır.

Sünnət ümumi narkoz altında, yoxsa yerli keyitmə ilə edilməlidir?

Amma xəstəxana şəraitində yerli keyitməyəmi üstünlük verərsiniz yoxsa ümumi keyitmə? Yəni “Narkozlamı edərsiniz?” xalq arasında deyildiyi kimi, “Anesteziya iləmi edərsiniz?”

Burada yorumlar, baxış açıları çox çox fərqlidir. Məsəl üçün, bir cərrah desə ki, “Mən yerli keyitmə ilə sünnət etmirəm”, buna hörmətlə yanaşmaq lazımdır. Ümumi keyitmə ilə narkozla uşağa daha az zərər vurulacağını düşünürsə, hörmət edilməsi gərəkən fikirdir.

Amma mənim öz fikrim: Cərrahın da özünü çox rahat hiss etməsi çox vacibdir əməliyyatda. yəni “Anesteziya altında, ümumi narkozda sünnət edirəm” desə bir cərrah, buna da hörmət göstərmək lazımdır. Çünki hər uşaqda yerli keyitmə eyni effekt verməyə bilir.

 

Sünnət nə zaman edilməməlidir? 

Sünnət penis anomaliyası olan uşaqlarda, yəni “peyğəmbər sünnəti” deyə yayqındır el arasında, “hipospadias”lı uşaqlarda və “penis əyriliyi” olan uşaqlarda və “gömülmüş penis” deyirik biz, “buried penis” dediyimiz bu anomaliyalı uşaqlarda bəzi yaşlara qədər edilmir.

Sünnət əməliyyatxanada hipospadiasın əməliyyatı zamanı və yaxud da “lateral cordee”nin – penis anomaliyası olan xəstəliyin düzəldilməsi zamanı, korreksiyası zamanı eyni əməliyyatda edilməlidir. Çünkü sünnət dərisi o əməliyyatlar üçün vacibdir.

“Lazerlə sünnət” daha yaxşıdır?

Sünnət xəstəxana şərtlərində bir cərrah tərəfindən, ənənəvi alətlər vasitəsilə edilir. 

Yəni xalq arasında yayqın olan “lazer sünnəti” deyə bir termin yoxdur. Bipolyar koter dediyimiz alət vasitəsi ilə edirik əməliyyatı.

Təcili sünnət varmı?

Təcili sünnət eləmişik. Təcili sünnətə göstəriş olan xəstəlik “parafimozis”dir. 

Bəzən nənələr sünnət qabağı uşaqların sünnət dərisini geri çəkərək onları sünnətə hazırlayırlar. Bu çox yayılmış bir ənənədir. Etməmələri lazımdır, çünki sünnət dərisini geri çəkərkən sünnət dərisinə və penis başına zərər vururlar, bu da “fimozis” dediyimiz xəstəliyə səbəb olur. Bəzən geri çəkib buraxmadığı zaman sünnət başının, yəni penisin qanqreninə səbəb olan “parafimozis”ə belə səbəb ola bilərlər. Ona görə, “Təcili sünnət varmı” deyə soruşduqda bunun cavabı: “Vardır”.

Op.Dr. Nicat Vəliyev, Uşaq cərrahı


keyseriyye_plus_mini_abdominoplastika.jpg

Keysəriyyə və abdominoplastika hal-hazırda 3 qadından 1-nin ehtiyacı olan bir prosedurdur.

Əlbəttə, biz də istəyərdik ki, doğuşdan sonra, keysəriyyədən sonra qadın müəyyən bir dieta tutsun, idman eləsin və ondan sonra gəlsin tam abdominoplastikaya. Amma əlbəttə ki, bu, mümkün olmur.

Birincisi, maddiyyat problemidir. Çünki həm keysəriyyə əməliyyatı olacaq, bir neçə ay sonra yenə maddiyyat üçün pul toplayacaq və gəlib abdominoplastika əməliyyatı olunacaq. bu bir

İkincisi, ailə faktoru, çevrə faktoru… Həyat yoldaşı icazə verəcəkmi təkrar abdominoplastika olsunmu?

Keysəriyyə əməliyyatı olub, ağrıları bitib, 2-3 aydan sonra güc toplayıb bir daha əməliyyat olunub, bir daha bu ağrını çəkəcəkmi? 

Yəni bu faktorları nəzərə alaraq biz çalışırıq ki, keysəriyyə sonrası qadında tam abdominoplastika deməyək buna, sadəcə sallanmış, pis, artıq dəridən qurtaraq. Və bu eyni bir prosedurda icra edilən əməliyyatdır. Yəni keysəriyyə kəsiyi deyək 10 sm-dirsə biz bu kəsiyi bir az daha böyük edib, yəni 20-25 sm edib, qadını narahat edən dəri toxumasından qurtarırıq.

Keysəriyyə + Abdominoplastika zərərlidirmi?

Burada biz liposaksiya, popofillinq, ya da hər hansı bir bədən şəkilləndirmə, ya da “full” abdominoplastika əməliyyatı icra etmədiyimiz üçün, təxminən 15-20 dəqiqə davam edən kiçik bir əməliyyat olduğu üçün heç bir zərəri yoxdur. 

Düşünün, dəri kəsilmişkən oradan bir az kəsiyi böyüdüb artıq piy toxumasını və artıq dəri sallanmasını görürük. Onun üçün qadına heç bir ziyanı yoxdur.

Abdominoplastikadan sonra ağrı olurmu?

Burada qarnın içi həddən artıq kəsilmir, sadəcə qarnın dərisi bir az böyük kəsildiyi üçün əməliyyat sonrası elə böyük bir ağrı da olmur. Necə ki, keysəriyyə sonrası qadın 2-3 gün sonra normal həyatına dönür, ayaqlanırsa keysəriyyə üstəgəl “mini abdominoplastika” sonrası da qadın həmən ayaqlana bilər, uşağa süd verə bilər, uşağına qulluq edə bilər, heç bir zərəri, ziyanı yoxdur.

Sual: Abdominoplastikadan sonra sallanma olurmu?

Əlbəttə ki, həddən artıq qidalanma, həddən artıq kökəlmə olmazsa, sonradan sallanma, ya da hə hansı bir problem olmur.

Onu da deyim ki, biz abdominoplastika etdikdən sonra o dəri elə yapışır ki, qadın kökəlsə belə, o piy toxuması həmin o qarın nahiyəsində deyil, fərqli nahiyələrə toplanılır.

Yenə də biz xəstələrə məsləhət görürük ki, keysəriyyə + abdominoplastika sonrası qeyri-sağlam qidalanmasın. Amma normal qidalanmasını da kəsməsinlər. Yəni heç bir dieta proqramı, ya da heç bir idman proqramı vermirik.

Sual: Abdominoplastikadan sonra təkrar doğuşa problem yaranarmı?

Biz dediyim kimi burada “full” abdominoplastika, ya da böyük bir bədən şəkilləndirmə əməliyyatı icra etmədiyimiz üçün, sadəcə qadın üçün artıq olan dərini götürdüyümüz üçün, sonradan hamilə də qala bilər, sonradan təkrar keysəriyyə əməliyyatı da ola bilər.

Abdominoplastika neçə doğuşdan sonra icra edilə bilər? 

Ümumiyyətlə, yeni ailə qurmuş qadınlarda qarın sallanması olmur. Əlbəttə ki, bu sallanma doğuşdan və süd vermədən sonra yaranır. Bir doğuş, ya da iki doğuş fərq etməz. Deyək ki, xəstənin bir doğuşu var və o doğuşdan sonra kökəlib, ondan sonra qarnı qarnında sallanma var və heç bir idmanla geriyə qayıtmayan bir sallanma varsa, artıq bu əməliyyat qaçınılmazdır, fərq etmir 1 doğuşun var, 2-3. 

İlk övladını dünyaya gətirən qadınlara məsləhətimiz?

İstər keysəriyyə, istər təbii doğuş etsinlər, ondan sonra sağlam qidalansınlar.

Hamiləlikdə həm sağlam qidalanıb, həm ana südünü versinlər, həm də hamiləlikdə aldıqları kilonu sağlam yolla verə bilsinlər.

Lazımdırsa, doğuşdan və keysəriyyədən 3-4 ay sonra idmana başlasınlar ki, bu sallanmış qarın daha da sallanıb, irəlidə əməliyyatlıq bir problemə çevrilməsin.

Abdominoplastika neçə doğuşdan sonra icra edilə bilər? 

Ümumiyyətlə, yeni ailə qurmuş qadınlarda qarın sallanması olmur. Əlbəttə ki, bu sallanma doğuşdan və süd vermədən sonra yaranır. Bir doğuş, ya da iki doğuş fərq etməz. Deyək ki, xəstənin bir doğuşu var və o doğuşdan sonra kökəlib, ondan sonra qarnında sallanma var və heç bir idmanla geriyə qayıtmayan bir sallanma varsa, artıq bu əməliyyat qaçılmazdır, fərq etmir 1 doğuşun var 2-3. Bu fərq etmir.

Dr. Aynurə Nəcəfəliyeva, Cərrah Mama – Ginekoloq


diyabetik-ayaq-yarasi-amputasiya-1200x675.png

18 December 2020 Cərrahiyyə0

Diabetik xəstənin ayağında yara olanda cəmiyyətdə belə bir fikir var ki, bu ayaq itirildi, bud səviyyəsində itirildi. Amma bu problemlə sıx məşğul olan həkim kimi deyə bilərəm ki, əslində ayağında yara ilə bizə gələn xəstələrdə bu vəziyyət, yəni ayağın bud səviyyəsində itirilməsi 10%-a qədər xəstələrimizdə olur. Digər xəstələrdə ayağı qoruyub saxlamaq şansımız olur. Bir çox xəstələrimizdə yaranı sağaldırıq və heç bir sümüyünü, barmağını itirmədən o xəstələr sağalıb gedir.

Əslində əməliyyat elədiyimiz xəstələrin təxminən 70%-də heç axsama belə olmur yara sağalandan sonra. Ayağı maksimum qorumaq üçün müasir texnologiyalarımız var, bundan istifadə edirik.

Amma ilk öncə xəstə gələndə özümüzə verdiyimiz və cavabın axtardığımız sual nədir?

“Bu yara hansı səbəbdən yaranıb?” Şəkərli diabetimiz var. Amma şəkərli diabeti olan xəstənin qan dövranı pozula bilər və ya pozulmaya bilər. Bunu dəyərləndirməliyik.

İkinci sual, əslində diabeti olan xəstələrimizdən yarası olmayan xəstələr, tanışlar bizə verdiyi belə bir sual var ki: “Doktor, bu yaralar nə vaxt yaranır? Neçə il xəstə olmaq lazımdır ki, bu yara əmələ gəlsin?” Bəzən xəstə deyir ki, “20 ildir xəstəyəm, qorxuram yaram olar”.

Əslində burada bir dəqiq bir rəqəm yoxdur. 

Ay ərzində yara ilə müraciət edən xəstəmiz olur ki, onlarda diabet olmasını biz aşkar edirik. Biz Manifestasiya deyirik, diabetin Manifestasiyası yaralardan başlaya bilər. Bəzən isə uzun illərin xəstəsi olur, ondan sonra yara əmələ gəlir, gəlirlər müraciət edirlər. 

Ayaqdakı yaralar hansı səbəblərdən yaranır? 

Səbəblərə gəldikdə diabetli xəstələrdə 3 böyük qrupumuz var. 

Qan dövranı pozulmuş xəstələr, arterial qan dövranı… Ayağa qan gəlmir. 

Sinir tərəftə, yəni sinirlərin o ayağın toxumalarını idarə eləməsi deyilən bir anlam var. Bizim orqanizmdə bir sistem var ki, o toxumalara əmr verir ki, bu qandakı xeyirli maddələri götürsün, zərərli maddələri qana versin. Bu siqnalları verən sinirlərin zədələnməsidir diabet nəticəsində ikinci səbəb.

Və üçüncü formamız əslində qarışıq bir formasıdır. Yəni həm qan dövranı pozulub, həm də sinirlər pozulub.

Ayaqdakı yaralar necə müalicə olunur?

 

Bir qisim xəstələrimizin müayinəsi zamanı görürük ki, xəstənin barmağına əl vururuq xəstə bunu hiss etmir. Ağrı verən, hər hansı qıcıqlandırıcı texnologiyalardan istifadə edirik, iynə ola bilər və yaxud sığal çəkmək olar və xəstə hansı barmağına, hansı toxunmasına əl vurulmağını dəqiq deyə bilmir. Bəzən, ümümiyyətlə, bizim toxunduğumuzu xəstə hiss etmir. 

Hər halda xəstəmiz gəlib. Biz onu müayinə edirik. Yaranı səbəbini aşkar etdik. Tutaq ki, qan dövranı pozulub. Qan dövranı pozulan hallarda müasir texnologiyalarından istifadə edərək ayaqlara qan verməliyik. Nə səbəbdən? Yəni bu nəyə lazımdır?

Qanı ayağa versək, həm yaranın sağalmasında effekti olacaq, həm də istifadə etdiyimiz bütün digər dərmanlar toxumalara getməlidir. Yaranın yanına dərman gəlməlidir ki, o dərman yaranı sağaltsın. Əgər ora qan gəlmirsə, o dərman gəlməyəcək. Qan dövranı çox vacibdir. 

Digər bir tərəfdən də qeyd etdiyim kimi, o qanla dərman vasitəsi çatandan sonra sinirlər göstəriş verməlidir ki, “qandan bu maddələri götür”. Yəni sadələşdirilmiş formada deyəndə belədir. Və o toxumalara qan dövranın dərman preparatların sovrulması üçün də sinir toxuması normal, sağlam olmalıdır. Və yaxud sağlam deyilsə, biz bu vəziyyətə çatdırmalıyıq ki, orqanizm o toxumalardan, qan dövranından o dərman vasitələrini yaraya doğru qəbul etsin.

Əslində yaranın sağalması üçün bizə lazım olan bir neçə şey var. Yarada qan dövran olmalıdır, yara təmizlənməlidir, təmiz olmalıdır, yəni gündəlik sarğımız və ən vacib məqam, yəni bunlarla bərabər vacibliyi, yaranın əzilməməsi.

Mən pasiyentlərimə hər zaman belə bir tövsiyə verirəm: ayağınınızda yara varsa xüsusi ayaqqabı geyinəcəksiniz ki, ayaq tam yükdən azad olsun.

Əgər ayağın alt hissəsində yara elə bir yerdədirsə, biz yükdən azad edə bilmirik, o zaman xəstəyə bəzən olur ki, iki ay ərzində, yarası sağalana qədər ayağını yerə qoymağa icazə vermirik. Bunlara riayət edən xəstələrimizin ayağını xilas etmək olur, əvvəldə dediyim kimi amputasiyadan qaça bilirik. 

Ayağın yüklənməməyi sağalmanın ən vacib məqamlarından biridir. Əgər xəstə yeriyəcəksə, ayağını yerə basacaqsa o zaman o yaranın sağalması qətiyyən mümkün deyil. Bu çox vacib məqamdır.

Təbii ki şəkərli diabetli xəstədən biz tələb etdiyimiz şəkərlərin normal olmasıdır, pəhrizə riayət eləməlidir.

Dr. Əşrəf Həsənzadə, Damar cərrahı




SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!





SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!