Ginekologiya / Ege Hospital - Sağlamlığınız, sağlamlığımızdır.

hamilelik_diabeti-1200x675.jpeg

25 August 2022 Ginekologiya0

Bəzən hamilələrdən şəkər testi istərkən onlar çox təəccüb edir ki: “Doktor, mənim ailəmdə şəkər yoxdur, risk qrupunda deyiləm.” Amma bəzən hamiləlikdə şəkər ortaya çıxa bilər və bunun çox ciddi fəsadları ola bilər. 

Bunlar nə kimi problemlərdir?

Hamiləliyin ilk yarısında olan şəkər problemləri fərqli fəsadlara yol aça bilər. 2-ci trimestrdan sonra olan hamiləlik diabeti daha fərqlidir. 

Pregestasionar diabet

İlk hamilə qaldıqda, ilk trimestrində, hamiləliyin 3 aylığında mütləq şəkildə hamilələrdə aclıq şəkərini yoxlayırıq. Bu nəyi göstərir? Hamiləlikdən əvvəl olan bir diabet hadisəsi varmı, diabet halı varmı? 

Əgər kontrolsuz bir şəkər varsa, buna biz pregestasionar diabet deyirik, yəni hamiləlikdən öncə olan bir diabet. O zaman bunun hamiləlikdə ciddi bir fəsadları ola bilər, uşaqda müəyyən qüsurlara yol aça bilər və bunun da artıq aşkarlananda çox gec ola bilər. Uşaqda ürək qüsurları ola bilər, beyin qüsurları ola bilər. 

Amma əgər bir diabet halı varsa, hamiləliyin təyin anından düzgün kontrolla hamiləlik sağlam şəkildə irəliləyə bilər. 

Gestasionar diabet

Bizi maraqlandıran mövzulardan biri də hamiləliyin 25-28-ci həftəsində olan hamiləlik diabetidir. Hamiləlik diabetinin diaqnozunu biz bu həftədə “qlükoza tolerans testləri” ilə qoyuruq: 50 qram, 75 qram və 100 qram testlər olaraq bilinir. 

Biz nəyə görə qərar veririk, hansı testi seçək? 

Hamilələri risk qrupuna görə ayrırıq. 

Əgər hamilənin ailəsində şəkər xəstəsi varsa, anamnezində daha öncə ölü doğum hadisəsi varsa, qadın çox kiloludursa, daha əvvəl 4 kiloluq və daha artıq uşaq dünyaya gətiribsə, hal-hazırki ultrasəs müayinəsində uşağın ölçüləri böyükdürsə, çox sululuğu varsa, bu kimi risk qrupunda olan hamilələr və yaş qrupu. Xüsusilə 35 yaşın üzərində diabet riski artır. 

Bu hamilələrə biz xüsusilə, 75 qram diaqnoz testini mütləq istəyirik. 

Amma aşağı risk qrupu olan xəstələr olur ki, arıqdır, gənc yaşdadır, ailədə şəkər anamnezi yoxdur, ultrasəs müayinəsində hər hansı bir problem yoxdur. O zaman bunları 50 qram skrininq testi olaraq da edilə bilər. 

Bu testlərin nəticəsi çox önəmlidir. 

Əgər hamiləlik diabeti təsdiqlənərsə, “gestasionar diabet” deyirik, mütləq şəkildə ciddi kontrol edilməlidir və əgər yüksək şəkərlər varsa mütləq endokrinoloqa yönəldirik onları. 

Hamiləlikdə istər dietoloqla, ya da hamilənin özü dietlər edərək, pəhriz saxlayaraq şəkəri kontrolda saxlayır. Əgər kontrolsuz şəkildə yüksək şəkər varsa, o zaman ehtiyac duyularsa endokrinoloq nəzarəti ilə insulin müalicəsinə də başlana bilir. 

Uzm.Dr.İlhamə Eldarova, Cərrah mama-ginekoloq


miomalar-1200x675.jpeg

20 July 2022 Ginekologiya5

Miomalar hamiləlik zamanı sıx rastlaşdığımız problemlərdən biridir. Reproduktiv yaşda poliklinikaya müraciət etmiş hər 3-4 qadından birində miom problemi ilə rastlamış oluruq. Bu miomalar çox zaman təsadüfü ultrasəs müayinəsi zamanı və ya keysəriyyə əməliyyatı sırasında aşkarlamış olur və ya hamiləliyin gedişatında miomun qidalanmasının pozulmasına bağlı olaraq kəskin qarın ağrıları, erkən doğum fəaliyyəti ilə başlaya bilir.

Ümumiyyətlə, miomalar çox zaman hamiləlikdə az sayıda, xırda ölçüdə və hamiləliyin gedişatına mənfi təsir göstərə bilməyəcək uşaqlığın bir nahiyəsində yerləşmiş olur.

Miomanın hamiləliyin gedişatına mənfi təsir göstərə bilməsi üçün bir neçə şərtlər vardır.

Bunlardan birincisi miomanın endometriuma yaxın yerləşməsidir. Endometrium adlandırdığımız gələcəkdə dölün yerləşəcəyi uşaqlığın iç qatına kənardan təzyiq göstərən miomalar çox zaman erkən düşüklərə, hamiləliyin erkən sonlanmasında səbəb olurlar. Çox zaman belə miomalar hamiləlikdən öncə aşkarlanmış olur və cərrahi müdaxilə edilmiş olur.

İkinci faktor isə ciftin miomanın üzərində yerləşməsidir. Ciftin miomanın üzərində yerləşməsi zamanı gələcəkdə özəlliklə hamiləliyin 30-cu həftəsindən sonra uşaqda inkişaf geriliyi əlamətləri müşahidə oluna bilər.

Üçüncü faktor isə miomanın servikal kanala, yəni uşaqlıq boynuna yaxın yerləşməsidir. Miomanın uşaqlıq boynuna yaxın yerləşməsi zamanı mexaniki təzyiq göstərməsi nəticəsində həm normal doğum fəaliyyətini əngəlləmiş olur, həm uşaqlığın doğum fəaliyyəti zamanı saya əzələsinin yığılma qabiliyyətini pozaraq normal doğumu əngəlləmiş olur ki, bu zaman çox vaxt keysəriyyə yolu ilə normal doğuşun sonlandırılması məsləhət görülür.

Miomalar hamiləlik zamanı, özəlliklə, hamiləliyin ilk 3 ayında sürətlə böyümüş olurlar. Miomanın sürətlə böyüməsinə bağlı olaraq diafraqmaya təzyiq göstərməsi anada tənəffüs problemlərinə səbəb ola bilər. Bundan başqa, hamiləlikdə miomanın sürətlə böyüdüyü bir dövrdə dölün də və uşaqlığın da hamiləliyin inkişafında sürətlə böyüdüyü bir zamanda qanın daha çox uşağa və uşaqlığa gəlməsi zamanın miomun qidalanması pozulmuş olur ki, bu da miomanın çürüməsi, miom degenerasiyası dediyimiz hal ilə rastlaşmış olur ki, 5-10 faiz hallarda hamilələrdə ciddi qarın ağrılarına, hətta xəstəxanaya yatışı belə gərəkdirəcək ciddi ağrılara, erkən doğum fəaliyyətinə səbəb ola bilər.

Özəlliklə, 24-26-cı həftədən sonra 5 sm üzərində olan, çox sayıda olan və ciftə yaxın yerləşmiş miomalar ərkən doğum fəaliyyətini tətikləmiş ola bilərlər.

Miomalar bəzən malprezentasionlara da səbəb ola bilər.

Malprezentasion nədir?

Doğuşu gözlədiyimiz bir dövrdə baş gəlişində gözlədiyimiz bir dölün sağrı gəlişində və ya ayaq gəlişində olmasıdır ki, bu zaman da hamiləliyin cərrahi yolla sonlandırılması məsləhət görülür.

Mioması olan qadın normal doğuş edə bilərmi? Miomanın olması qətiyyən normal doğuşa əngəl deyildir. Sadaladığımız hallar zamanı isə cərrahi əməliyyat, yəni doğumun keysəriyyə əməliyyatı ilə sonlandırılması məsləhət olunarsa, bu zaman əməliyyat zamanı qanaxma riski yüksək olduğu üçün mütləq olaraq uzman həkimlər tərəfindən aparılmalıdır.

Uzman Dr.İranə Qorçiyeva, Cərrah mama-gineokoloq


qarin-yigan-korset.jpeg

4 March 2022 Ginekologiya0

Qeysəriyyə əməliyyatı və ya normal doğuş olub, fərqi yoxdur – “Doğuşdan sonra korset taxmalıyıq, yoxsa yox?”

Mən bunu həmişə belə deyirəm: “Məqsədimiz nədir korset taxmaqda? Oranın yığılmasıdırmı?”

Qeysəriyyə üçün düşünək.. Baxın, qeysəriyyə əməliyyatı zamanı əzələlər kəsilir və oradan körpə çıxır, sonra həmin birləşdirici toxumalar tikilir, əzələlər tikilir. Çox sadədir. Əzələlər xaricə doğru olduğu kimi, içəriyə doğru da qoruma təmin edir. Nəticədə, iki əzələ kəsilib… Daha doğrusu, bağ, oradakı bağ, fassiya dediyimiz şey kəsilib və biz bunu yenidən birləşdirmişik. İndi biz kənardan korset geyinəndə içəriyə təzyiq etmiş oluruq və oradakı qan dövranını pozuruq. Yəni bunun bir məntiqi yoxdur. Dünyanın heç bir yerində tətbiq olunmur. Bəzi hallarda, bel problemi olan xəstələrdə, təbii ki, istifadə edilməlidir. Ancaq qarının sallanmasının qarşısını almaq üçün qətiyyən… Əksinə, onu sıxdıqda buradakı qan dövranını, aşağıdan gələn venoz dönüşü azaldırıq və eyni zamanda içəriyə doğru təzyiq göstərdiyimiz üçün yaranın sağalmasını gecikdiririk. Əslinə baxanda biz səhv edirik.

Korset arıqlamağa səbəb olurmu?

“Bəs korset taxmaq arıqladırmı?” – Mən həmişə bunu deyirəm, “Kaş ki korset geyinmək arıqladaydı, mən də korset geyinib arıqlayardım” Təəssüf ki, o qədər də sadə deyil. Ona görə də xüsusi ehtiyac yoxdursa, bir bel problemi yoxdursa, korset taxmaq zərərlidir, faydası yoxdur. Bunu bu qədər açıq deyirəm. 

Üstəlik belə baxanda bir də hamiləlikdən sonra, yəni doğuşdan sonra, keysəriyyə əməliyyatından sonra və ya doğuşdan sonra mütləq və mütləq mümkün qədər tez ayağa qalxıb hərəkət etməlidir pasiyentimiz ki, ağciyərlərimiz özünə gəlsin, o körpəni tez bir zamanda əmizdirməyə başlamalıdır ki, uşaqlıq yığılmağa davam etsin və eyni zamanda oksitosin hormonu ifraz edilməklə ana ilə körpə arasında bağ yaransın.

Uzman Dr.Olcay Turgut, Cərrah mama-ginekoloqu və süni mayalanma uzmanı



Preeklampsiya diaqnozlu hamiləliyi 28-ci həftəyə qədər davam etdirə bildik. 28-ci həftədə ananı xilas etmək üçün hamiləliyi dayandırmağa məcbur olduq. 1000 qr çəkiylə vaxtından əvvəl doğulmuş körpənin qayğısına isə yenidoğulmuşların reanimasiyası şöbəmiz qaldı. Körpə 1800 qr çəkiyə çatdırılaraq sağlamlıq problemləri olmadan ana ilə birlikdə evə yola salındı. Dünyanın bir çox yerində belə hamiləliklər ananı xilas etmək üçün uşağı qurban verməklə nəticələnir. Ege Hospital komandası olaraq həm ananı həm körpəni xilas edə bildiyimiz üçün sevincli və qürurluyuq.

 

 

 


aybasi-agrilari.jpeg

12 January 2022 Ginekologiya10

Qadınların yarısından çoxu menstruasiya ağrılarından – aybaşı ağrılardan əziyyət çəkir.

Bu ağrılar necə olur?

Qarnın alt aşağı bölgəsində – hissəsindən başlayır, belə, ayaqlara doğru yayılır. Bu ağrılara da: ürək bulanması, qusma, ishal, tez-tez sidiyə çıxma və bəzən ən ağır hallarda, depressiya ilə müşahidə oluna bilər.

Bu ağrıları yaşayan qadınlar, əgər ki, bunun nədən olduğunu bilərsə, nədən olduğunu öyrənərsə, bunu daha yaxşı, daha rahat keçirə bilər.

Hər ay dediyimiz kimi uşaqlığın daxili divarında bəlli bir qan damarları qalınlaşır və        estrogen və progesteron hormonunun dəyişilməsi nəticəsində o qan kənara atılır. Uşaqlıq əzələdən formalaşan bir orqan olduğu üçün yığılaraq o qanı çölə atır. Bu yığılma zamanı uşaqlığa gələn qanın miqdarı azalır və qan azaldığı üçün oksigen də azalır. Əzələ toxumasında, uşaqlığın daxili divarında “prostaqlandin” dediyimiz maddələrin miqdarı yüksəlməyə başlayır. Bu prostaqlandin də sinir uclarını qıcıqlandırdığına görə biz uşaqlığın olduğu bölgədə – tam qasıq bölgəsində ağrı hiss etməyə başlayırıq.

Birincili və ikincili aybaşı ağrıları

Bu ağrının yaşanma perioduna bağlı və zamanına bağlı biz bunu birincili və ikincili olaraq ayırd edirik. Əgər ki, qadın ilk menstruasiya qanaması ilə birlikdə bu ağrıları yaşayırsa, biz buna birincili ağrı, yəni “birincili dismenoreya” deyirik tibbi olaraq. Amma deyək ki, illərlə ağrısız menstruasiya yaşayır, amma müəyyən bir perioddan sonra ağrı aybaşı qanamalarına qoşulursa, biz buna “ikincili dismenoreya” deyirik. Adətən, ikincili dismenoreyanın altında anatomik pozulma olur. “Endometrioma” dediyimiz yumurtalıq kistaları, uşaqlığın miomaları ola bilər və ya abort prosedurundan, keysəriyyə doğumundan sonra çox gördüyümüz uşaqlıq boynunda daralma nəticəsində qan çölə çıxa bilmədiyinə görə bu qadınlar ağrını sonradan yaşaya bilərlər.

Hansı qadınlarda daha çox görülür?

Kimlər risk qrupu altındadır deyə baxsaq, kimlər, hansı qadınlarda daha çox görülər menstruasiya ağrıları deyə baxdıqda:

  1. Mən genetik faktorlar deyərdim. Yəni ki: anasında, xalasında, bibisində… əgər belə bir aybaşı dövründə ağrılar olan qadınlar varsa, qızlar varsa, bunlarda da görülmə ehtimalı daha yüksəkdir, daha çoxdur.
  2. İkincisi, erkən yaşda menstruasiyaya başlayanlar. 11-12 yaşlarında aybaşı qanamaları başlayanlarda daha çox görülür bu ağrılar.
  3. Ücüncü qrupda, adətən, qeyri-müntəzəm menstruasiyası olanlar və ya həddən artıq çox qanaması olanlar bu risk qrupu altındadır.

Aybaşı ağrısı zamanı həkimə müraciət

Nə vaxt ginekoloqa gedək, həkimə müraciət edək?

Əgər ki, bu ağrılar sizin həyat fəaliyyətinizi pozursa, aybaşı ağrıları yaşadıqda həyatınıza, fəaliyyətinizi davam edə bilmirsinizsə, mütləq müraciət edilməsi lazımdır. Ağrılar sizdə əvvəllər olmayıb, müəyyən bir yaşdan sonra ağrı yaşamağa başlamısınızsa, yenə mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır.

Və önəmlisi yaşdır. İrəliləyən yaşla bərabər əgər ki, ağrılar da artır və get-gedə bu ağrının şiddəti daha da artmaya meyillidirsə, mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır.

Müalicəsi nədir?

Müalicəsini 2 şəkildə ayıra bilərik: medikal və non-medikal. Yəni dərmanla və dərmansız müalicə şəklində.

Dərmanla müalicələrin başında ağrıkəsicilər gəlir. Həkimə müraciət etmədən də bu menstruasiya başlanğıcından bir gün öncə və ya menstruasiya gördüyümüz gün və ya 1-2 gün sonra istifadə edərək fayda əldə edə bilərik. Amma qadınların çoxu bu menstruasiya qanamasını azaltdığı üçün bu müalicə metodunu sevmirlər.

İkinci bizim ən çox müraciət etdiyimiz, ən çox istifadə etdiyimizdə fayda gördüyümüz dərman qrupu oral kontraseptivlərdir. Bunlar həm menstruasiya nizamsızlığı varsa, aradan qaldırır, həm aybaşı ağrılarını 90 faizə qədər, yəni mükəmməl bir şəkildə menstruasiya ağrılarını azaltmaqda faydalıdır.

Ondan sonra uşaqlıq daxili istifadə etdiyimiz spirallar var – hormonal spirallar. Bunlar da aybaşı zamanı ağrıların azaldılmasında faydalı ola bilər. Və ya dərialtı implantlar olsun, aylıq, 3 aylıq iynələr menstruasiya ağrılarının azaldılmasında faydalıdır.

Dərmansız müalicə

Bəzi xəstələr deyir ki: “Yox, mən dərman istifadə eləmək istəmirəm”. Bunlara ən çox tövsiyə etdiyimiz metod idmanla məşğul olmalarıdır. Bu idmanla məşğul olmaq ancaq ayda 2 gün, 3 deyil, müntəzəm bir şəkildə idmanla məşğul olması və ya tənəffüs idmanlarından istifadə edə bilərlər, yoqa, akupunktur kimi dərmansız metodlarla və ya kalsium, magneziumla zəngin diet eliyərək də bu ağrıları nisbətən də olsa azaltmaqda fayda edə bilərik.

Uzman Dr.Aygün Əkbərova, Cərrah mama-ginekoloq

 

 


amh-analizi-nece-olmalidir.jpeg

20 December 2021 Ginekologiya0

Anti-Müller hormonu son vaxtlar populyardır. Hamı soruşur. “AMH bu qədər çıxdı?!” 

AHM-ya baxmaq lazımdırmı? Xeyr.

AMH-ya bütün sonsuzluq xəstələrində standart olaraq baxmalı deyilik. 

Həm bahalı bir analizdir. Həm də, ehtiyac olmadıqca ucuz olsa belə, baxmalı olmadığımız şeylərə baxmamalıyıq.

Anti-Müller hormonu nədir?

Anti-Müller hormonu (AMH) nə ifadə edir? 

AMH yumurtalıq meydana gətirmə qabiliyyətini göstərən bir göstəricidir. Əlbəttə, bu laborator dəyəri olduğu üçün, hamının başa düşə biləcəyi bir göstərici olduğu üçün daha rahatdır. Amma, biz həkimlər olaraq “antral follikul” dediyimiz metodla yumurta meydana gətirmə qabiliyyəti olan follikulları sayırıq USM ilə. Sayarkən də, onsuz da, o yumurtanın keyfiyyəti ilə bağlı xəstəyə də məlumat veririk və özümüz də məlumat sahibi oluruq. 

AMH analizi nə zaman lazımdır?

Bir qadın 33-34 yaşındadır deyək. Amma yumurtalıqlardakı antral follikul sayı çox azdır. Yaşı ilə uyğun deyil. Baxın, bu vaxtı biz AMH tələb edirik ki, korrelasiya tapaq. Çünkü bizim USM-də gördüyümüz rəqəm obyektiv bir nəticə deyil. Subyektiv bir nəticədir. Onu obyektiv bir qiymətləndirmə metodu olan AMH ilə müqayisə edirik. 

Normal AMH nəticəsi nə olmalıdır?

Yaxşı, AMH neçə olarsa, normal qiymətləndirilir, neçə olarsa xəbərdarlıq verir?

AMH 1-dən çoxdursa, ümumi olaraq, yaşdan asılı olmayaraq normal qəbul edirik. Amma 1-dən aşağıdırsa, artıq “xəbərdarlıq siqnalı” verir. 

Təbii ki, ehtiyac olduğu zaman çox “xilasedici” bir analiz metodudur. Amma standart olaraq hamıda yoxlamağa ehtiyac yoxdur.

Uzman Dr. Olcay Turgut, Cərrah mama-ginekoloq, Süni mayalanma mütəxəssisi


suni-mayalanma-prosesi.jpeg

19 November 2021 Ginekologiya16

Bu gün sizə xəstələrin ən çox maraqlandığı mövzulardan biri olan: “Süni mayalanma”, “Süni mayalanmanın mərhələləri” haqqında məlumat vermək istəyirəm.

Süni mayalanma qərarı verdiyimiz xəstələrdə ilk öncə “Süni mayalanmaya hazırlıq” mərhələsindən başlayırıq. Çox zaman bu mərhələ xəstələr tərəfindən və yaxud həkimlər tərəfindən atlana bilir. Amma bu çox vacib bir mərhələdir. Bu nədir? 

Süni mayalanmaya hazırlıq mərhələsi

Xəstələrin əksəriyyətinin altda yatan hər hansı bir xəstəliyi ola bilər. Xüsusilə, sonsuzluq şikayəti ilə müraciət edən xəstələr irəli yaş qrupunda olarsa və yaxud “polikistik yumurtalıq sindromu” olan hallarda altda yatan hər hansı xəstəlikləri ola bilər. Mütləq bu zaman bir daxili xəstəliklər həkimi ilə məsləhətləşmək lazımdır. Xəstəliyinə görə qəbul etdiyi dərmanlar varsa, onlar mütləq şəkildə nizamlanmalıdır. Əgər hamiləliyə əks göstərişdirsə, o dərmanlar başqa dərmanlarla əvəz olunmalıdır.

Və yaxud əgər xəstənin həyat yoldaşının zərərli vərdişləri varsa… Nə ola bilər? Siqaret istifadə edirsə və yaxud alkoqol istifadə edirsə, hansı ki, bunlar spermanın keyfiyyətinə təsir edir, bu vərdişləri da tərgitməyi məsləhət görülür.

Yumurtalıqların stimulyasiyası mərhələsi

Deyək ki, artıq biz süni mayalanma qərarı vermişik, bu zaman cütlüyümüz aybaşının ilk 3 günü ərzində mərkəzimizə baş vurur, biz bu zaman müəyyən hormonal preparatları təyin edirik xanıma. Bu preparatlar iynə və ya həb şəklində ola bilər. Biz, əsasən, iynə şəklində olan hormonal preparatlardan istifadə edirik.

Məqsədimiz nədir? Məqsədimiz bu iynələr vasitəsilə yumurtalıqların stimulyasiyası, yəni yumurtalıqların oyadılmasıdır ki, bu zaman biz bizə lazım olan qədər optimal sayda yumurta əldə etməyə çalışırıq.

Bizim burada əsas məqsədimiz mümkün olduğu qədər artıq yumurta əldə etməkdir. Eyni siklusda bunu xəstəyə transfer etməsək belə, artıq qalan hissəsini donduraraq digər aylarda istifadə edə bilirik.

Follikulometriya mərhələsi

Aybaşının 3-cü günü hormon analizlərinə baxılaraq xəstəyə uyğun dozada və uyğun protokolla yumurtalıqların stimulyasiyasına başlayırıq. Bundan sonrakı mərhələdə xanım xəstə 2-3 gün aralıqlarla follikulometriya üçün – yəni yumurtalıqlarda yumurtaların böyüməsini müşahidə etmək üçün həkiminə müraciət edir.

Burada əsas vacib olan nüanslardan biri həkim tərəfindən təyin edilən hormonal iynənin vaxtında və düzgün dozada xəstə tərəfindən tətbiq edilməsidir. 

2-3 gün aralıqlarla biz yumurta təqib edərək yumurtalıqların stimulyasiyasını müşahidə edirik və təxminən 8-10 gün çəkən stimulyasiyadan sonra yumurta toplama proseduru həyata keçirilir.

Yumurta çatlatma və yumurta toplama mərhələsi

Yumurta toplama proseduru nədir?

Bu zaman prosedurdan 36 saat öncə “yumurta çatlatma iynəsi” dediyimiz iynə təyin edilir. Bu iynəni verməkdə məqsədimiz yumurtanı çatlatmaq deyil, yumurtaları yetişdirməkdir. Təxminən iynədən 34-36 saat sonra xanım və həyat yoldaşı, ikisi bərabər süni mayalanma mərkəzimizə müraciət edir.

Yumurta toplama günü xəstə ac olmalıdır. Təxminən 15-20 dəqiqə çəkən bir prosedurdur. Ümumi vena daxili anesteziya altında icra edilir. Tamamən ağrısızdır. Prosedurdan təxminən 2 saat sonra xəstə evə göndərilir və həmin gün ərzində istirahət məsləhət görülür.

Yumurta toplama proseduru, demək, transvaginal ultrasəs altında həyata keçirilir. Bu zaman xüsusi iynə vasitəsilə yumurtalıqlardakı follikul mayesi çəkilir və embrioloq tərəfindən həmin mayede olan oositlər, yəni yumurta hüceyrələri ayırd edilir.

Yumurtaların laboratoriyada mayalandırılması

O gün ərzində əldə etdiyimiz yumurta sayısı embrioloq tərəfindən həm bizə, həm də xəstəyə yumurtanın sayı haqqında məlumat verilir. Xəstənin həyat yoldaşı da həmin gün sperm analizi verir və bu zaman embrioloq tərəfindən yumurta hüceyrə ilə sperm laborator mühitində mayalandırılır. 

Prosesdən keçmiş oositlər “inkubator deyilən” – bir növü süni ana bətni kimi bir cihazdır, inkubatora yerləşdirilir və sonrakı günlərdə həmin inkubatordan prosesdən keçmiş yumurta hüceyrələrə baxılaraq, neçəsinin döllənib döllənmədiyi haqqında biz məlumat əldə etmiş oluruq.

Döllənmiş yumurta – embrion transferi mərhələsi

Bizim üçün vacib olan 5-ci gün embrionunu transfer etməkdir. 

Nəyə görə biz 5-ci gün embrion transferinə üstünlük veririk? Çünki daha sağlam, daha keyfiyyətli embrionlar 5-ci günə çatır, nisbətən zəif, yəni genetik strukturunda problem olan embrionlar 2-ci və 3-cü gün öz inkişaflarını saxlayıb 5-ci günə çata bilmir.

Ehtiyac varsa, embrionlar dondurulur

Biz xəstələrimizə 5-ci gün və yaxud da 3-cü gün transferini, ya həmən ay, yəni eyni siklusda və yaxud sonrakı aylarda həyata keçirə bilərik. Bunun qərarını necə veririk? Bunun qərarını vermədən öncə biz bəzi parametrlərə diqqət edirik. Yəni əgər deyək ki, xəstə polikistik yumurtalıq sindromu olan xəstədirsə, biz artıq miqdarda yumurta toplamışıqsa və bu zaman xəstənin həyatı üçün təhlükə yarada biləcək asit varsa və yaxud da ki, hər hansı bir başqa əks göstəriş varsa, biz bu zaman həmin ay xanımı dinləndiririk, əlimizdə olan embrionları dondururuq, sonrakı aylarda sadəcə olaraq ağızdan tablet verilərək uşaqlığın divarının endometriumu hazırlayaraq, dondurulmuş embrionlarımızın donunu açaraq o şəkildə transferimizi həyata keçiririk.

Hamiləliyi gözləmə

Embrion transferindən sonra xəstələrə, progesteron dəstəyi mütləq şəkildə verilməlidir, yəni verilir. Bu zaman xəstələr, xüsusilə, bu dərmanların qəbuluna həkimin uyğun gördüyü şəkildə riayət etməlidirlər. Bu çox önəmli bir haldır. 

Transferdən 10 gün sonra qandan hamiləlik testi yoxlanılır. Əgər süni mayalanma uğurlu bir şəkildə sonlanmışdırsa, bu zaman 10 gün sonra baxdığımız hamiləlik pozitiv çıxacaqdır.

Uzman Dr. Aynurə Həmidova, Cərrah mama-ginekoloq

 


hamile-koronvirusa-yoluxarsa.jpg

14 November 2021 GinekologiyaKoronavirus0

Əslində biz ginekoloqların bilavasitə məşğul olduğu bir mövzu olmasa da, amma bizə də təsir edir.

Ən çox xəstələrimizi narahat edən nədir? Korona keçirdi, baş verən bir hamiləlik var, “Hamiləliyi sonlandırmalıyammı?”

 “Mən hamiləlikdə korona keçirsəm, erkən həftələrdə, körpə qüsurlu ola bilər, inkişafdan qala bilər.” Ona görə hamiləliyi sonlandırmaq üçün müraciət edənlər, hətta sonlandıranlar da var.

Əslində artıq 2 ilə yaxındır ki, bu korona xəstəliyi ilə bütün dünya mübarizə aparır və artıq yeni məqalələr onu göstərdi ki, hələ ki, korona xəstəliyinin xüsusi olaraq anomaliya üzərində bir təsiri yoxdur. Ona görə də erkən trimestrdə, əgər korona xəstəliyi keçirilirsə, hamiləliyin sonlandırılması tövsiyə edilmir, hamiləlik eyni şəkildə davam edir. 

Korona xəstəliyini ginekoloq yox, uyğun mütəxəssis təqib edir

Əlbəttə ki, biz uyğun mütəxəssisə yönləndiririk. Simptomları olan, şübhəli görünən xəstələrdə mütləq korona testi məsləhət görülür və korona pozitiv çıxarsa, uyğun mütəxəssisə yönləndirilir. b O pasiyentin normal korona xəstəliyinin gedişini, təbii ki, bir ginekoloq izləməz, uyğun mütəxəssis izləyər…

Bəzən xəstələr bizdən müalicə tələb edirlər ki, məsələn: “Qızdırmam var, korona simptomları var, öskürək var, nəfəs darlığı. Nə edə bilərəm?” Korona bir ginekoloqun müalicə etdiyi bir xəstəlik deyil. Biz uyğun mütəxəssisə yönləndiririk, istər infeksion xəstəliklər uzmanına, istərsə də ağciyər xəstəlikləri mütəxəssisinə.

Azərbaycanda hamilələr koronavirus əleyhinə peyvənd olunmur

Bilirsiniz ki, Azərbaycanda hamilələrə peyvənd protokolda yoxdur. Yaxud peyvənd olundu bir, həftə sonra öyrənir ki, hamilədir. Çox qorxurlar. Hər gün, bəlkə, onlarca müraciətlər olur: “Peyvənd olunmuşam, amma hamilə olduğumu yeni öyrəndim. Hamiləliyimi sonlandırmalıyammı?” Dünya üzrə tədqiqatlar aparılıb, hamilələrə peyvənd olar. Amma Azərbaycanda hamilələr olunmur. Biz mütləq şəkildə sosial məsafəyə, gigiyena qaydalarına əməl etməyi tövsiyə edirik. Yaxud korona peyvəndi olubsa və hamilə qaldığını öyrənibsə, hamiləlik normal hamiləlik şəklində davam edəcək. Yəni peyvəndin bu günə qədər hamiləlik üzərində bir neqativ təsiri göstərilməyib.

Süni mayalanma və Covid peyvəndi 

Bir də hamiləlik planlayanlar. Xüsusilə, infertil xəstə qrupu, yəni sonsuzluqla müraciət edən xəstə qrupu bizdən arayış istəyir ki, “Biz sonsuzluq müalicəsi alırıq, peyvənd olunmayım” deyə. Elə bir şey yoxdur,. vaksinasiyanı biz də tövsiyə edirik.

Əgər vaksinasiya olundu və həmin ay hamilə qaldısa, bir zərəri olmaz. Eyni şəkildə hamiləlik təqibinə davam edilməlidir. 

Ona görə də bütün pasiyentlərimizə, təbii ki, sosial məsafəyə, gigiyena qaydalarına əməl etməyi tövsiyə edirik. Eyni zamanda, bu gün ölkəmizin dəstəklədiyi bütün növ vaksinasiyalardan hər hansı birinin olunmasını tövsiyə edirik və onların öz sağlamlığı üçün də, gələcəkdə reproduktiv funksiyaları üçün də çox vacibdir, heç bir zərəri yoxdur. Yəni bu gün tibbi yayımlar bunu göstərir və biz də bunu tövsiyə edirik.

Süd verən analar və koronavirus

Süd verən analara Azərbaycanda vaksinasiya məsləhət görülmür. Amma istəyə bağlı etdirənlər də var. Bir zərəri yoxdur. Əksinə düşünürəm ki, çox faydası olacaq. 

Hamilə olduğunu öyrənənlər ikinci doza peyvənd olunmalıdırmı?

İlk dozanı vurdurub hamilə qalıb: “İkinci dozanı vurdurummu?” Dünya praktikasında mütləq şəkildə tövsiyə edilir ikinci dozanın da vurulması. Yəni vaksinasiya tam olmalıdır.

Biz istər hamilələrdə, istər süd verən analarda, istər hamiləlik planlayanlarda bu peyvəndlənmənin müsbət olduğunu, xəstə üçün çox faydalı olduğunu və gələcəyi üçün də çox əhəmiyyətli olduğunu, heç bir zərəri olmadığını düşünürük. Necə ki, digər peyvəndlər, eləcə də korona əleyhinə peyvənd vaksinasiyasını məsləhət görürük.

Uzman. Dr. İlhamə Eldarova, Cərrah mama-ginekoloq 

 


hamileliye-hazirlasmaq.jpeg

1 November 2021 Ginekologiya0

Əgər ki, bir qadın emosional olaraq, psixoloji olaraq hamilə qalmağa hazırdırsa, mütləq “Vücud olaraq da hamilə qalmağa hazırdırmı, hazır deyilmi?” mütləq onun yoxlanması lazımdır. Ən önəmlisi qadının bədən olaraq da hazır olmasıdır. Sağlam ana sağlam körpə deməkdir.

Hamiləlikdən öncə ümumi ginekoloji müayinə

Mütləq ümumi bir müayinə edilməsi lazımdır. Yumurtalıqlardır, uşaqlıqlardır – onların necə olması… Mütləq Pap smear testinin alınması… Qadının normal olaraq, ginekoloji olaraq sağlam olduğuna əmin olmağımız lazımdır.

Hamiləlikdən 3 ay əvvəl fol turşusu qəbuluna başlamaq

İkinci olaraq ən çox tövsiyə etdiyimiz fol turşusunun istifadəsidir. Hamilə qalmadan gündə 400 mg fol turşusu istifadəsini tövsiyə edirik.

Ananın şəkərli diabet kimi xəstəliyi varsa və ya ailədə və ya doğduğu əvvəlki, öncəki uşaqlarda sinir sistemində bir anomaliya varsa, defektli bir uşaq dünyaya getiribsə, biz fol turşusunun dozasını artıraraq 4000 mg tövsiyə edirik. Yenə də hamilə qalmadan 3 ay öncə mütəmadi olaraq istifadə etməsi lazımdır.

İnfeksiya keçirilməyibsə, hamiləlikdən əvvəl peyvənd olunmaq

Üçüncü olaraq “Ananın hamilə qalmadan öncə peyvəndlənmə durumunun kontrol edilməsi. Çünki qızılca, məxmərək, su çiçəyi kimi infeksiyalar hamiləlik zamanı keçirilərsə, həm ananın, həm də körpənin həyatı üçün təhlükəli, bətndaxili qüsurlar, anomaliyalar ilə çox qarşılaşdığımız üçün hamilə qalmadan öncə əgər ki, bu infeksiyalar keçirilməyibsə, peyvəndləmə tövsiyə edirik və bunlar, bu peyvəndlər də canlı peyvəndlər olduğu üçün 1 ay hamiləliyi təxirə salınmasını məsləhət görürük. Eyni şəkildə hepatit A, B, əgər ki, qış mövsümüdürsə, qrip infeksiyalarına qarşı peyvənd olunmasında fayda vardır ki, sağlam bir hamiləlik keçirsin.

Daimi istifadə olunan dərmanlar varsa, hamiləlikdən öncə tənzimlənməsi

Dördüncü, əgər ki, ananın xroniki bir xəstəliyi varsa: şəkərli diabet, təzyiq, hipertiroidi, hipotiroidi və ya revmatoloji xəstəliklər, mütləq o xəstəliklərlə bağlı həkimə müraciət edilməsi, əgər ananın istifadə etdiyi dərmanlar varsa, onun dozalarının tənzimlənməsi və hamiləlik dövrünə uyğun dərmalarla əvəz edilməsi lazımdır.

Əgər bunlar olmazsa, əgər ki, ana vaxtında mütəxəssisə müraciət etməzsə, biz hamiləlik zamanı, həm bəzən hamilə qalmadan da istifadə edərək bu dərmanları biz körpələrdə istəmədiyimiz doğum defektləri ilə qarşı-qarşıya qalırıq və ya vaxtında dərman dozaları tənzimlənmədiyi üçün vaxtından əvvəl doğumlar, spontan düşüklərlə qarşılaşırıq.

Çəkiyə, qidalanmaya və stressə nəzarət

Beşinci, anaların hamilə qalmadan öncə mütləq kilo kontrolu. Əgər qadın normadan daha çox kiloludursa və ya normaldan daha çox zəifdirsə, özəl həkimə müraciət edərək bunların üstəsindən gəlinməsi lazımdır.

Və stress faktorundan uzaq olunması lazımdır. Çünki bütün xəstəliklərin başında stress faktoru gəldiyi üçün də və hamiləlik də bizim üçün özəl bir durum olduğu üçün stress faktorundan uzaq durulması lazımdır.

Uzman Dr. Aygün Əkbərova, Cərrah mama-ginekoloq

 


genc-qizlarda-aybasi-agrilari-.jpeg

20 August 2021 Ginekologiya0

Əslində, qız uşaqları ilk dəfə aybaşı görməyə başlamazdan əvvəl analar bunu öncədən çox yaxşı izah etməlidirlər. Çünki bu qorxulu bir şey deyil. Uşaqları buna hazırlamaq lazımdır ki, bununla problem yaşamasınlar. 

Yəni qadınlığa ilk hazırlıq, tədricən uşaqlığın reproduktivlik xüsusiyyəti qazanması, qadının çoxalma qabiliyyəti qazanması yavaş-yavaş başlayır. Əlbəttə ki, bu yaşlarda birbaşa başlamaz, müəyyən 3-4 il ərzində yetkinləşir və 16 yaşından sonra, əsasən isə 18 yaşından sonra reproduktivlik üçün hazırlaşır, əslində, uşaqlığımız.

Prosesin əvvəlində qeyri-stabilliklər ola bilər

Bilirsiniz, yumurtalar – “over”lər (“oosit”lər) hələ ana bətnində ikən əmələ gəlir və doğulduqda təxminən 1-2 milyon ədəd yumurta qalır. Yəni 7 milyonla başlayır və ana bətnində 5-6 milyonu tələf olur. 11, 12, 13 yaşına çatanda bunlar 400 minə qədər enir. 400 min yumurtası olduqda artıq bədən deyir ki, “Mən artıq reproduktivlik üçün bu qızı hazırlamalıyam” və uşaqlıq ilə yumurtalar funksiya qazanmağa başlayır. Necə ki, klimaks başladıqda problemlər olduğu kimi, bu proses başladıqda da qeyri-stabilliklər və ağrılar ola bilər.

Aybaşı və aybaşı ağrısı necə baş verir?

Xüsusilə, ağrıya baxdığımızda, çox da elmi mövzulara girmədən sadə bir şəkildə deyim… Əslində uşaqlıq boşluğundakı qalınlaşmış endometrium təbəqəsinin tökülməsi aybaşı qanaması olaraq görülür və bu əsnada, “prostaglandin F2 alpha” dediyimiz bəzi maddələr ifraz olunur ki, bunlar da həm də ağrı və iltihaba səbəb olur və damarlar artıq nekroz olur və bu ay hamiləlik olmadığını görərək oradan endometrium tökülməyə başlayır, yəni aybaşı görür. Bu 12-13 yaşlarında başlayır və davam edir. 

İlk 1-2 il aybaşı ağrılarına çox əhəmiyyət vermirik

Bəzilərində bu ağrılar həddindən artıq çox olur. 

Əslində biz, 1-2 il buna çox da əhəmiyyət vermirik. Çünki 1-2 il ərzində bəzi qeyri-stabilliklər olur. Amma daha sonra bəzi qızlarımızda, təəssüf ki, 2 dənə ağrıkəsici içdiklərinə baxmayaraq, gündəlik həyatına təsir edəcək qədər, imtahanlarına, normal həyatlarına təsir edə biləcək qədər problemli olur. Belə vəziyyətlərdə biz, əlbəttə ki, dəstəkləyirik. 

Ancaq müntəzəm olaraq, hər aybaşı zamanı qızlarımızın əksəriyyətində müəyyən bir ağrı olur. Bu o qədər də pis bir şey deyil. Bu, yumurtlamanın stabil olduğunu, endometriumun düzgün dolduğunu və endometriumun düzgün boşaldığını göstərən parametrlərdən biridir. Əslində, ağrıların olması yumurtlamanın düzgün olduğunu göstərən parametrlərdən biridir.

Bütün aybaşı ağrılarına müdaxilə edilirmi?

Ağrıların problemli ola biləcək irəli yaşlarda fərqli səbəbləri ola bilər: adenomioz, endometrioz… 

Ancaq o gənc qızlıq, hələ təzə-təzə aybaşı görməyə başlayan qızlarda, adətən, biz bu ağrılara müdaxilə etmək məcburiyyətində qalmırıq. 

Ancaq lazım gələrsə, mütləq və mütləq bizim nəzarətimiz altında, problemin anatomik bir problem olmadığını görərək və lazım gələrsə bu ağrını azaltmaq üçün müalicələr tətbiq edirik.

Uzman Dr. Olcay Turgut, Cərrah mama ginekoloq, sonsuzluq və süni mayalanma uzmanı

 




SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!





SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!