Pediatriya / Ege Hospital - Sağlamlığınız, sağlamlığımızdır.

autizme_munasibet-1200x1200.jpeg

13 April 2021 Pediatriya0

Bizim və bizim kimi ölkələrin Autizm problemi ilə mübarizəsi sadəcə özümüzün əslində problemləri ilə mübarizəsi deməkdir. Yəni autistik bir şəxsə, fərdə, uşağa xəstə kimi deyil, onun bizdən fərqli, amma bizdən biri olaraq yanaşmamız, ən böyük problemin həlli bu olacaqdır. Mən sosial mediada Azərbaycanda Alov Qüllələrinin və Qız Qalasının və böyük binaların mavi rəngə boyanacağını oxuyanda çox sevindim. Fərqindəlik əslində budur.

Aprel ayı fərqindəlik ayıdır autizmlə bağlı. Əgər mən, sən, o, bu autizmlə bağlı belə bir fərqindəliyi yaşasaq, zatən autizmli fərdlərə öz köməyimizi göstərə bilərik.

Yəni biz onları fərqli bir xarakter olaraq görməliyik, onları xəstə bir fərd olaraq görməməliyik. Bu, bütün vətəndaşlarımıza aiddir. Əngəlli olan vətəndaşlarımıza da aiddir, əngəlli hər hansı bir dil, fiziki əngəlli olan vətəndaşlarımıza da aiddir.

Onlar öz sosial həyatlarını bizim kimi, hətta bizdən də yaxşı yaşamalıdırlar və biz onları yaşatmalıyıq, bizim borcumuz budur. Yəni mənim borcum Azərbaycanın başqa vətəndaşlarına autizmin bir xəstəlik olmadığını, bizim bəzi qaçırdığımız şeyləri onların daha dərinə gedərək tutduğunu, amma onların qaçırdığı şeyləri bizim tutduğumuzu… Qısaca, özü budur Autizmin.

Kim nəyi doğru tutur, onlarmı həyatdakı bəzi anları doğru tutur, bizmi doğru anları doğru tuturuq hələ onu da bilmirik.

Autizmli şəxslərimiz özəl şəxslərdir və onlara münasibətdə də özəl olmalıyıq.


pediatra-verilen-suallar.jpg

5 April 2021 Pediatriya0

Yeni doğulmuş və ya körpələri qat-qat qeyindirmək doğrudurmu? 

Doğru deyildir. Çünki Amerikan pediatrik dərnəyinin belə nəşr etdiyi bir məqalə var ki, boş geyindirmək və qat-qat geyindirmək ani bəbək ölüm sindromlarının miqdarını artırır bir yaşına qədər. 

Yenidoğulmuş uşaqlara su vermək lazımdırmı?

6 ayına qədər ana südü alan uşaqlara, 6 ayına qədər ana südü alan uşaqlara qətiyyən əlavə su verilməz. 

Onsuz da, ana südünün tərkibində su çoxdur, həddindən artıq çoxdur. 90%-in üzərində sudur. 

Hə, süni qidalar alanlar… Süni qidanı hazırlayanda, onsuz da, sudan istifadə olunur. Yenə də məsləhət görülmür. Amma fərq burada budur ki, məsələn, 4 ayından sonra süni qidalar alanlara su vermək olar. Az miqdarda olaraq vermək olar. 

Amma ana südü alanlara 6 ay üstündə verilməsi lazımdır. 

Hətta ana südü alana su verilərsə, ağzında aftlar, yəni o “pamukcuk” deyirlər, ağ yaralar kimi yarana bilər. 

Ana südü yetərsiz olduqda körpəyə əlavə qida verilməlidirmi?

Yetərsizliyi həkim qərar versin: südün çatışıb-çatışmamağına… 

Uşaq ağlıyır, hüzursuz olmağı – o demək deyil o acdır. 

Hə, kontrola gedəcək, həkim kontroluna. Kilosuna baxılacaq. Kilo alırsa, gərək yoxdur əlavə qidanın verilməsinə. Ana südü yetərli deməkdir. Hə, almırsa, o zaman həkimin göstərişi ilə əlavə qidaya keçirilə bilər.

Əmgəyi bağlanar deyə D vitamini kəsilməlidirmi?

Əsla belə bir şey yoxdur. Aldığımız D vitamini günlük ehtiyacımızı ödəmək üçündür. 3 damcı, 2 damcı… Yəni vahid olaraq da 400-600 beynəlxalq vahidlə verilir. Əsla kəsilməsi tövsiyə edilmir. 

Timus müalicə edilirmi?

Açığı deyim, Azərbaycana gələndən sonra bu bu sualı çox eşitməyə başladım: ki, “timusu var” deyə müalicə edirlər. 

Heç eşitdinizmi, məsələn, “qaraciyər var”, “dalağı var”, “mədəaltı vəzisi var”, “böyrəküstü vəzisi var”, “böyrəyi var” deyə müalicə edək? Xeyr, eşitmədim. 

Çünki timus da orqanlarımızdan biridir. Timus vəzidir. İmmun sistemini kontrol edən bir vəzidir timus vəzisi. Bu da traxeyanın ətrafında yerləşir. 

Düzdür, çox-çox nadir hallarda, timomeqaliya dediyimiz timusun ölçüsündən bir az böyük olması ola bilər. Bu da traxeyanı kənardan sıxa bilər, xırıltı və ya da öskürək verə bilər. Bunun da əsla müalicəsi yoxdur, sadəcə izlənilir. 

Onsuz da, timus gedərək, yaş getdikcə, özəlliklə də, 13-14 yaşda cinsiyyət hormonlarının əmələ gəlmə dönəmində, hormonal dəyişkənlik dönəmində timus özü kiçilir, rudiment halında kiçilərək qalır. 

Beyindaxili təzyiqi var müalicə edilir ?

Beyin bir qutunun içindədir, hətta mayenin içindədir, bir qutu kimi qapalı bir sistemdə, təbii ki, təzyiq var. Hətta gülmək üçün deyərdim “Baş varsa, təzyiq də vardır”. 

Yəni beyində təzyiq var.

Amma bizdə, Azərbaycanda, özəlliklə də, əlini əmgəyin üzərinə qoyur: “Hə, burada bir az şeydir, beyindaxili təziq” deyib diaqnozu qoyur. 

Ölçdünmü? Nəylə ölçüldü? Bir şeylə ölçülmədən… 

Hə, bunun özəl ölçmə üsulları var, beyin cərrahlarına göndərərsiniz, göz dibinə baxdırarsınız. Ondan sonra beyindaxili təzyiq deyə bilərsiniz ki, beyin cərrahları belə bunu eşidəndə gülürlər. Belə bir şey yoxdur. 

Özəllikdə də, ən aktual hissəsi müalicə hissəsi. İnanın, asetozolamid, yəni sidikqovucular verilir. Halbuki, yan təsirləri o qədər var ki. 

İmmun gücləndiricilər verilməsi doğrudurmu?

İmmun sistemi qapalı sistemdir. Bizi müdafiə edən bir sistemdir. 

Hər zaman da deyilir ki, bizim tibb aləmində deyirlər ki, əlavə, çöldən müdaxilə edilməz. 

Baxın, indi bu pandemiya dönəmində yaşayırıq. 

Koronovirus bitdikdən 4-6 həftə sonra insanlarda, uşaqlarda, özəlliklə, 21 yaşına qədər, MİS-C deyilən bir sindrom görülür. Əlavə ağırlaşma kimi bir şey görülür. Bunun əsas xüsusiyyəti də immun sisteminin aktivləşməsi, güclənməsidir. 

Literatura hələ təzə, yeni girdiyi üçün bəzi düşüncələr var ki, immun sisteminə əvvəl kimdə müdaxilə ediblərsə, onda aktivləşmə daha çox olur. Hələlik hələ detaylı olaraq bilgilərə sahib deyil bu tibb aləmi. Yenidir, yəni koronavirus da… Amma bu düşüncələrə sahib olan professorlar var. 

Çöpçüyə uşaqları aprmaq doğrudurmu?

Tibbdə buna yad cismin qalması deyirlər: Yuxarı tənəffüs yollarında yad cismin qalması. Həqiqətən də, var. 

Amma bizdə bunu bir az çox şişirtdilər. Tibbdən anlayışı olmayan insanlar, özəlliklə, yaşlı insanlar bu işlərlə məşğul olmağa başladı. 

Təlabat artdığı üçün də sayları gedərək artır. 

Niyə bu çöpçüdən Türkiyədə yoxdur? Təhsil aldığım yer, ya da xaricdə yoxdur, bizdə vardı? Bunlar düşündürücü suallardır. 

O ki qaldı yad cismə… Çox araşdırdım bu Azərbaycana gələndən sonra bu çöpçülüyü.

Traxeya ilə qida borusunun arasında bir armudvari, armudabənzər cib deyək, cib də dəməyək, bir çuxur deyək, büküş deyək… var. Orada həqiqətən də yad cismin qalma şansı ola bilər. Məsələn, alma qabığı deyək və ya da indi ən çox rast gəlinənlərdən deyim, alma qabığı deyilir, sonra bu çəkirdək tumları deyilir, bunlardan günəbaxan tumları da…. 

Uşaqlarda, çünki öskürmə refleksləri zəif olduğu üçün bunları atmaya bilər. 

Burada haşiyə çıxım ki, öskürək dərmanları bundan dolayı verilmir, uşaqlara məsləhət görülmür ki, öskürsün. 

Amma bu həyatı boyu heç vaxt temperatur verməz, Nə vaxt verə bilər? Günlərlə, həftələrlə qalar, irinləyər, ətrafı iltihab olar, o zaman verə bilər. Ey Ağızdan pis qoxu və ya da temperaturun yüksək olmasını verə bilər. 

Deyək ki, qaldı iltihablaşdı ətrafı, günlərlə qalıb iltihablaşıb, ağızdan pis qoxu və temperatur, yüksək tempratur verdi. Apardılar “çöpcü”yə. Çıxan kimi, çıxışda temperaturu düşdü. Tibb aləmində belə bir şey yoxdur. 

İnanın, o temperatur salmaq üçün istifadə olunan dərmanları damardan versən belə, bu sürətlə düşə bilmir. Nə oldu bir yad cismi oradan çıxardan kimi həmin dəqiqəmi düşdü? 

Amma mənim öz düşüncəmə görə, çöpçülərə müraciətlərin sayının artması daha maddi baxımından daha ucuz başa gəlməsindən dolayıdır. 

Üzr istəyirəm, 5 manat verir, gedir çöpü çıxardır, ümid ondan bəsləyir. 

Nə zaman gedir çöpçüyə? Şikayətləri 3-5 gündən sonra keçmir, gedir. 

Onsuz da, bizim də tibb aləmində ailələrə hər zaman dəyərik ki, 3-5 gün, bir az səbr edirsiniz. Viral, yəni bir virusa bağlı olaraq temperaturu yüksələ bilir, sonradan düşür. Tam da o vaxta rast gəlir, ona görə də düşə bilər. 

Amma mütləq… Elə bir dönəmdə yaşayırıq ki, bu işin mütəxəssislərinə gedin. 

Əgər uşaqdırsa, pediatriyaya gedin. 

Yad cisimdirsə, uşaq cərrahına getsin.

Qulaq, burun həkimlərinə getsin. 

Onlar diaqnozu qoysunlar: Nədir, nə yerdə, nə var, nə yox?

Uzm. Dr. Rəşad Tağıyev, Pediatr

 

 


sunnet-hansi-yasda-edilmelidir-1200x750.jpg

3 February 2021 CərrahiyyəPediatriya0

Sünnət bir tibbi məcburiyyətdir, yoxsa rutin bir ənənədir, yoxsa dini bir baxış açısından dəyərləndirilməlidir?

Dini bir topluluğun içində sünnət haqqında danışırıqsa, sünnətin təbii ki “sünnət” – adı üstündə, sünnət olduğunu qəbul edəcəyik.

Dini mənasının yanında rutin mənası da var. Yəni biz sünnəti etdiririk, çünki atam da sünnət etdirib, atamın atası da sünnət etdirib, bizim qohum-əqrabada hamı sünnət etdirib. 

Elə bir mövzudur ki provokasiyaya gətirə bilərsiniz cəmiyyəti və yaxud da həkimi, tibb işçisini…

Mən sünnətin mübahisəli yönlərinin yanında daha çox edilməməsi gərəkən şeylər haqqında danışacam.

Yəni sünnət evdə edilməlidirmi məsəl üçün.

Sünnət yerli keyitmə ilə edilməlidirmi yoxsa ümumi anesteziya altındamı edilməlidir?

Sünnət hansı yaşda edilməlidir, hansı yaşda edilməməlidir?

Sünnət hansı yaşda edilməlidir?

Sünnətin ideal yaşı hələ bildirilməmişdir. 

Məsəl üçün, “Sünnət 6-7 yaşında edilməlidir”, “Sünnət 2 yaşın altında, yəni 2 yaşdan balaca ikən edilməlidir”… Sərt bir qanun gətirə bilmərik. Çünki sünnət 3, 4, 5 yaşda da edilən uşaqlar, etdirən ailələrimiz var.

Siz məndən soruşsanız ki, sünnəti bəs hansı yaşda edilməsi daha məsləhətdir? Hansı yaşda edilərsə uşağımız zərər görə bilər? 

Tibbi prizmadan baxsaq, bizim əsas ideyamız “zərər verməmək”dir. Yəni, uşağa zərər verməmək, xəstəyə zərər verməmək…

Hansı yaşda sünnət etdirməməliyik?

2 yaşdan sonra, 3, 4, 5 yaş uyğun deyil. Bu yaşlar uşağın “fallik dönəmi” dediyimiz bir dönəmdir ki, öz psixi və cinsi kimliyinin fərqində olduğu zamandır və biz belə bir zamanda uşağa tibbi zorunlu olmayan bir sünnət edərsək, bu uşaqda qalıcı travmalara səbəb ola bilər. Biz ona görə də ən çox təklif etdiyimiz yaş ailələrə 2 yaşın altında 3 ayın üstündə, bir də 6-7 yaşlardır.

Niyə 3 ayadək körpələr sünnət edilmir?

Etmirik deməyək yenə, yəni kəskin bir şey deyil, təklif etmirik ailələrə. Çünki yeni doğulmuş uşağa tibbi bir göstəriş olmadığı müddətcə hər şeydən qaçınırıq biz. Tibbi göstəriş olmadığı zaman adi bir iynədən, adi bir dərmandan yəni hətta ana südündən başqa, sudan belə yeni doğulana verilməsini məsləhət görmürük. Yəni 6 aya qədər su verilmir deyirik, amma eyni zamanda sünnət elətdiririk bu uşağa. 

Yəni mübahisəli mövzular çoxdur amma bəlli olan şeylər var, onlar da sünnətin 3, 4, 5 yaş aralarında edilməməsi və sünnətin qətiyyən, amma qətiyyən evdə edilməməsi və bir həkim tərəfindən edilməsi. Bunlar qanundur, qaydadır.

Evdə sünnət edilə bilərmi?

Sünnət də sağlam bir uşağın bizə müraciətindən sonra, ailənin müraciətindən sonra, heç bir xəstəliyi olmayan bir uşağın üzərində ediləcək əməliyyatdır. Yəni bu “əməliyyatdır” deyirəm, çünki doğurdan əməliyyatdır, Sünnət bir əməliyyatdır. Bunu mən, əminliklə, deyə bilərəm sizə. 

Sünnət evdə ediləcək kiçik bir prosedur deyil. Sünnət əməliyyatxana şərtlərində, xəstəxanada edilməsi və cərrah tərəfindən edilməsi gərəkən bir əməliyyatdır. 

Çünki sünnətin ağırlaşmaları, bəzən uşağın evdə bəsit bir yerli keyləşdirici inyeksiyasından sonra Anafilaktik şoka girdiyi zaman evdə müdaxilə edə biləcəyimiz avadanlığımız yoxdur. Ona görə deyirik ki, sünnət xəstəxana şəraitində əməliyyatxanada olmalıdır.

Biz daha çox Türkiyədə bunu görürdük, sünnətçi tərəfindən toplu sünnətlər edilərdi, bələdiyyənin təşkil etdiyi. 100-200 bir gündə, bir adamın və yaxud da bir neçə sünnətçinin etdiyi sünnətlər. O günün axşamı bizə qanamalı və yaxud da komplikasya dediyimiz ağırlaşmaları olan onlarca xəstə gələrdi. 

Sünnətin əməliyyatxana şərtlərində, xəstəxanada, bir cərrah tərəfindən edilməsi şərtdir! Bu bizim verəcəyimiz mesajın ən önəmli abzasıdır.

Sünnət ümumi narkoz altında, yoxsa yerli keyitmə ilə edilməlidir?

Amma xəstəxana şəraitində yerli keyitməyəmi üstünlük verərsiniz yoxsa ümumi keyitmə? Yəni “Narkozlamı edərsiniz?” xalq arasında deyildiyi kimi, “Anesteziya iləmi edərsiniz?”

Burada yorumlar, baxış açıları çox çox fərqlidir. Məsəl üçün, bir cərrah desə ki, “Mən yerli keyitmə ilə sünnət etmirəm”, buna hörmətlə yanaşmaq lazımdır. Ümumi keyitmə ilə narkozla uşağa daha az zərər vurulacağını düşünürsə, hörmət edilməsi gərəkən fikirdir.

Amma mənim öz fikrim: Cərrahın da özünü çox rahat hiss etməsi çox vacibdir əməliyyatda. yəni “Anesteziya altında, ümumi narkozda sünnət edirəm” desə bir cərrah, buna da hörmət göstərmək lazımdır. Çünki hər uşaqda yerli keyitmə eyni effekt verməyə bilir.

 

Sünnət nə zaman edilməməlidir? 

Sünnət penis anomaliyası olan uşaqlarda, yəni “peyğəmbər sünnəti” deyə yayqındır el arasında, “hipospadias”lı uşaqlarda və “penis əyriliyi” olan uşaqlarda və “gömülmüş penis” deyirik biz, “buried penis” dediyimiz bu anomaliyalı uşaqlarda bəzi yaşlara qədər edilmir.

Sünnət əməliyyatxanada hipospadiasın əməliyyatı zamanı və yaxud da “lateral cordee”nin – penis anomaliyası olan xəstəliyin düzəldilməsi zamanı, korreksiyası zamanı eyni əməliyyatda edilməlidir. Çünkü sünnət dərisi o əməliyyatlar üçün vacibdir.

“Lazerlə sünnət” daha yaxşıdır?

Sünnət xəstəxana şərtlərində bir cərrah tərəfindən, ənənəvi alətlər vasitəsilə edilir. 

Yəni xalq arasında yayqın olan “lazer sünnəti” deyə bir termin yoxdur. Bipolyar koter dediyimiz alət vasitəsi ilə edirik əməliyyatı.

Təcili sünnət varmı?

Təcili sünnət eləmişik. Təcili sünnətə göstəriş olan xəstəlik “parafimozis”dir. 

Bəzən nənələr sünnət qabağı uşaqların sünnət dərisini geri çəkərək onları sünnətə hazırlayırlar. Bu çox yayılmış bir ənənədir. Etməmələri lazımdır, çünki sünnət dərisini geri çəkərkən sünnət dərisinə və penis başına zərər vururlar, bu da “fimozis” dediyimiz xəstəliyə səbəb olur. Bəzən geri çəkib buraxmadığı zaman sünnət başının, yəni penisin qanqreninə səbəb olan “parafimozis”ə belə səbəb ola bilərlər. Ona görə, “Təcili sünnət varmı” deyə soruşduqda bunun cavabı: “Vardır”.

Op.Dr. Nicat Vəliyev, Uşaq cərrahı


saglam_usaq_izlenmesi.jpg

27 January 2021 Pediatriya0

Belə bir inanc var ki, uşaqlar xəstələnmədikcə həkimə getməyə gərək yoxdur. Xəstələnmədikcə, hər şey yolunda getdiyi müddətcə təbiinin pozulmasına, həqiqətən, gərək yoxdur. Amma bu həkimə getməyəcəyik mənası verməz. Niyə? 

Həkimə gedəndə həkim yenidoğulmuş dönəmindən başlayaraq uşağın boyuna, kilosuna, baş çevrəsinə nəzarət edir, bu müayinələri edir. 

Bu ölçülərin təqibindən başqa bir də funksiyaları dəyərləndirmək lazımdır ki, həkimimiz bunu müayinədə uşağın yaşına görə reflekslərini, nevrolojik inkişafın səviyyəsini dəyərləndirir. Buna görə bir izlənmə proqramı çıxarır. Burada geridə qalmalar varsa da, o istiqamətdən dəstək alır uşaq. Xüsusi müalicə planı və ya reabilitasiya planına alınır, ona görə izlənir. 

Uşağın böyüməsinin izlənməsi

Bu gün doğulmuş 3 kilo 300 qram, 3 kilo 400 qram doğulmuş bir uşaqda hədəfimiz nədir, 5 aylıqkən 2 qatı olsun – təxminən 7 kilo, 6 kilo yarım. 1 yaşında 10 kilo, 2 yaşında 12, 6 yaşında 20 kilo… Ortalama olması gərəkən dəyərlər bunlardur. 

Bir uşaq doğumda ortalama 50 sm boyda olur. Bir yaşında 75 sm, ondan sonra 4 yaşında kobud bir şəkildə 1 m olur. Amma bu rəqəm uşaqdan uşağa bir qədər dəyişə bilər. Onun ortalama dəyərləri var ki, ona görə biz həkimlər onu izləyirik. 

Baş çevrəsi doğumda ortalama 35 sm olur. 3 ayın axırında 41 sm olur. 3 aydan sonra 1 yaşda 46 sm olur, yəni 3 ayda 6 sm, sonra 9 ayda 5 sm böyüdü. Sonra biz yaşlara gələndə, 18 yaşından sonrakı, böyük yaşlarda olur 56 sm baş çevrəsi təxmini hesabla. 

Uşağın başı böyümürsə, demək ki, burada bir problem var. Evdə bu uşaq ailəyə görə normal görünə bilər. Amma bunu həkim ölçür. Buna görə bəzi analizlər olunması lazımdır, ya da hansı bir müalicə, izlənmə proqramına alınması lazımdır, ona qərar verir. 

Biz əgər bunun vaxtında diaqnozunu qoymasaq, gec qalarsaq, qatar gedəndən sonra arxasından qaçmaq məcburiyyətində qalarıq. Bizim məqsədimiz qatar gəlmədən qabağına çıxmaqdır ki, qatara minək, sonra yorulmayaq, tərləməyək, qatara çatıb, çatmayacağımızın da qarantiyası yoxdur keçdikdən sonra. 

Uşağın funksiyalarının dəyərləndirilməsi

Bir yaşında 10 kilo olması gərəkən uşaq olub 15 kilo. Belə bir şey istəyərikmi? İstəmirik. İstədiyimiz hədəflərin tutmasıdır. 

Funksiyaları dəyərləndirdiyimizdə bir uşaq nə vaxt göz təması qurmağı lazımdır, nə vaxt başını tutmağı lazımdır, nə vaxt dönməyi lazımdır, öndən arxaya dönmə, arxadan önə dönmə, oturma, iməkləmə, tutunaraq qalxma, bunların hamısının müəyyən bir standartları var. Nə vaxt oyuncaqları ilə necə oynamağı lazımdır. Bunların standartlara görə izlənməsi, həm böyümənin izlənməsi, həm inkişafın izlənməsidir. 

Bizim ən çox qarşılaşdığımız problemlərdən biri Autizm spektrr pozuntularıdır. Uşaq 2 yaşına gələnə qədər peyvənddən peyvəndə, ya da qızdırması çıxandan, qızdırması çıxanda xəstəxanaya gedir. Sağlam uşaq izlənimdə olmur. 

Bu uşağın göz təmasının qurmadığı, özünün ayrı bir dünyasının olduğu, yolda uşaqlarla oynamadığı, oyuncaqlarla funksiyasına uyğun şəkildə, hər bir oyuncağın funksiyası var, maşın sürmək üçündür, maşını sürmək yerinə o tərəf, bu tərəfə atırsa uşaq, bunların həkim tərəfindən müşahidə olunması, dəyərləndirilməsi lazımdır. 

Tutaq ki, ailə həkimlə məsləhətləşmir, həkimə getmir. 2 yaşında müəyyən olur ki, bu uşaqda Autizm spektr pozuntusu var və ya bənzəri başqa problemlər var…

Onun üçün sağlam uşaq izlənməsi biz həkimlər üçün və biz ailələr üçün, biz ailələri deyirəm, çünki bu uşaqların hamısı bizim öz uşaqlarımızdır, çox əhəmiyyətlidir. Əgər vaxtında diaqnoz qoyulmasa, az əvvəl qatar misalı vermişdim sonra arxasından qaçmaq məcburiyyətində qalarıq deyə fikirləşirəm.

Uzm.Dr. Kamil Şərifov, pediatr-neonatoloq


usaqlarda-qizdirma.jpg

30 December 2020 Pediatriya0

Payız gəlir, qış gəlir, uşaqlar məktəbə gedirlər. məktəbə getməsələr də, insanlar bir arada toplanırlar. Yoluxucu xəstəlikləri bir-birlərinə yoluxdururlar uşaqlar və axşam, ya da günün hansısa bir saatında temperaturu çıxır. Və Ailələrin ən əhəmiyyətli problemlərindən də biri bu temperaturdur. Əslində, “normal bədən temperaturu nədir?” sualının, birinci, cavabını verməliyik. Normal bir uşağın gün içərisində 0,5-0,8 dərəcə fərq göstərməklə birlikdə 36,5-37,5 normal bədən temperaturudur. 37,5-in üzərini temperatur olaraq adlandıra bilərik. 37,5-38, bəzi qaynaqlarda 38,3 subfebril bədən temperaturu olaraq adlandırılır. 38 vəya az öncə dediyimiz mötərizə içərisində bəzi qaynaqlara görə 38,3-ün üzərində yüksək temperatur olaraq adlandırılır. 

Temperatur özü nədir? 

Uşaqların temperaturu çıxır, Temperaturun özü, qızdırmanın özü bir xəstəlikdirmi? 

İnsan xəstələnib… Nəyi var? Temperaturu var. Demək ki, bu temperaturu xəstəlik kimi qəbul edirlər. Əslində, temperatur bir xəstəlik deyil. 

Temperatur iltihabın 5 əlamətindən biridir. İltihabın 5 əlaməti, qızarıqlıq, şişlik, ağrı, funksiyanın pozulması və temperaturun artması. Temperaturun artması yerli ola bilər, lokal ola bilər infeksiyanın və ya iltihabın olduğu nahiyədə ola bilər, bütün bədəndə ola bilər

Ona görə temperatur bir xəstəlik deyil. Ona görə biz heç vaxt temperaturu müalicə etmirik. Temperatura səbəb olan xəstəliyin adını qoyuruq bu xəstəliyi müalicə edirik. 

İndi xalq arasında İki inanc var əslində və çox təəssüf ki, bunun səhv olduğunu da ifadə etmək istəyirəm.  

Bir – “Temperatur var, temperaturu müalicə edək, bir xəstəlikdir”. 

Temperatur bir xəstəlik deyil. Temperatur iltihabın 5 əlamətindən biridir. İltihabın da ən çox qarşımıza çıxan səbəbi infeksiyadır. Qulağında, burnunda, boğazında, ağciyərində, sidik yolunda, böyrəyində, dərisində, oynağında, sümüyündə, hər hansı bir yerində bir infeksiya var və temperaturu çıxarır, birinci budur. 

İkinci və ən əhəmiyyətlisi deyir ki, “qızdırması var, 3 gün qızdırma düşürən istifadə et, əgər temperatur keçmirsə həkimə gəl.” Bu da səhv bir fikirdir.

Uşağın temperaturu var, səbəbini bilmirik. Yəni qrip olubdur, öskürür, boğazı ağrıyır, ciddi bir toksik görünmür uşaq və ya öskürür, amma nəfəs alıb vermədə ciddi bir çətinlik çəkmir, tənginəfəsliyi yoxdursa, bu uşaq üçün tamam bir-iki gün qızdırma düşürən, üst tənəffüs yolu kəskin respirator xəstəlikləri üçün olan dərmanlar istifadə oluna bilər. Səbəbini bilmədiyimiz hər temperatur bizim üçün dəhşətdir. Niyə? Qızdırması var 39 dərəcə, viraldır, hansı virus? Analiz verdin nəyə görə biz buna viral deyirik? 

Baxmaq lazımdır, bəlkə uşağın sidik yolu infeksiyası var, biz bu uşağa verək 3 gün qızdırma düşürücünü, böyrəkləri məhv etsin buradakı infeksiya və 3 gün sonra kəskin böyrək yetməzliyindən yataq reanimasiyaya. Başqa bir tərəfdən danışım. 

Səbəbini bilmədiyimiz bir qızdırma var, uşaq meningitdir, 3 gün ver qızdırma düşürücünü ki, viraldır, hansı virus yəni hansı analizi verdik burada, vermədən yəni həkimə gəlmədən. Sən 3 gün ver qızdırma düşürücünü sonra gəl ki, septik şokla və ya beyin abzesi ilə və ya hər hansı bir ağırlaşma ilə miningitin gəl xəstəxanaya ömür boyu bunun şikəstliklərini daşı. 

Ona görə temperatur bizim üçün ciddi bir şikayətdir. Səbəbi üst tənəffüs yolu infeksiyası, qrip dediyimiz şeyə biz kobud şəkildə qrip deyirik. Əslində qripin özü də müalicə olunması gərəkən bir xəstəlikdir. Üst tənəffüs yolun kəskin respirator xəstəliyidirsə, 2 gün, 3 gün uşaqda ciddi bir tənginəfəslik yoxdur, ciddi toksik halsız, yorğun görünmürsə, 2-3 gün qızdırma düşürən verə bilərik, dərmanlarla işləyə bilərik. 

Öskürək artdı, nəfəs alıb vermədə əziyyət çəkməyə başladı, halsızdır, yemir, içmir, iştahsızdır, yatır bir tərəfdə bu deməkdir ki, bir problem var xəstəxanaya gedək. Səbəbini bilmiriksə, əgər temperaturun o zaman həkimlə danışmağımız lazımdır. Bunun altından sümük infeksiyasından, meningitdən, böyrək infeksiyasına qədər fərqli xəstəliklər çıxa bilir. 

Demək ki, temperatur, qızdırma bir xəstəlik deyil. Temperatur iltihabın 5 əlamətindən biridir. Səbəbini bilməliyik. Səbəbini bilmədiyimiz hər temperatur, hər qızdırma bizim üçün ciddi problemdir ki, biz həkimlər olaraq bu sahədə ən ağır xəstələrlə məşğul olan, yəni mən yenidoğan reanimatoloq olaraq, həm uşaq xəstəlikləri uzmanı olaraq təhsil aldığımız müddətdə də, Türkiyədə işlədiymiz müddətdə də yüzlərlə, minlərlə belə xəstələrlə reanimasiyada əlimizdən keçdi. Qarşılaşdıq və həqiqətən, az əvvəl dediyim iki inanca, amma səhv olan inanca inanıb xəstəxanaya gec gələn, həkimə gec gedən hallarda uşaqlar bəzən bunun ömür boyu əziyyətini çəkmək məcburiyyətində qalır. 

Uşaq kimdir? Uşaq 70 il gələcəyi olan bir insandır. Yəni bizim gələcəyimizdir bu uşaqlar. Bu gün bir toxumu əkib o toxumu necə becərərsən, necə suyunu verərsən, necə münbit torpaqda əkib, necə yaxşı baxarsan sənə gələcəkdə o şəkildə bəhrə verər, o şəkildə böyüyər. Uşaqlara da biz necə baxarsaq, bu gün doğulmuş, istər vaxtında doğulsun, istər vaxtından əvvəl doğulsun. Bir uşağa biz necə baxarsaq, necə qulluq edərsək, qulluq etmək hər istədiyini vermək deyil, hər şeyi miqdarında və yerində vermək deməkdir. Yəni hər istədiyini verib ərköyün böyütməmək lazımdır, səhv mesaj verməyim. Düzgün şəkildə, standartlara uyğun şəkildə baxarsaq, o şəkildə də gələcəkdə 10 il, 20 il sonra nəticəsini görəcəyimizi fikirləşirik. 

Burada həm sosial baxım, bizim işimiz sadəcə tibbi uşaq xəstəlikləri deyil, sosial pediatriya dediyimiz bir şey var. Uşağın sosial həyat və tibbi həyatı bunların ikisini birləşdirib baxmaq lazımdır. Biz həkimlərin də, ailələrimizin də sosialla tibbini birləşdirib nə qədər yaxşı baxarsaq, o qədər yaxşı nəticə görəciyimizi fikirləşirəm. 

Son nöqtə olaraq söyləsək, temperaturun səbəbini bilmiriksə, həkimə getmək lazımdır. Həkim baxsın, müayinə etsin, lazım gəlsə qanından, sidiyindən, nədənsə analiz görsün ki, səbəbini görməyə temperaturun səbəbi müayinədə aşkar olunmazsa, yenə həkim bu analizləri bizdən istəyəcək. Ona görə də sonrakı izləm, müalicə planının izlənməsi lazımdır. 




SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!





SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!