Pediatriya / Ege Hospital - Sağlamlığınız, sağlamlığımızdır.

enurez-1200x1178.jpeg

21 August 2022 Pediatriya0

Gecə sidik qaçırma bütün dünyada milyonlarla uşağa təsir edən sağlamlıq problemidir.

Əgər uşaq 5 yaşındadırsa və hələ də gecə yatağı isladırsa, bu, ciddi problemdən xəbər verə bilər. Təxminən hər beş uşaqdan birində gecələr sidik qaçırma olur, lakin onların bəzilərində patoloji, bəzilərində isə sırf fizioloji səbəb olur.

Bəs bu səbəblər nədir?

Birincisi irsi ola bilər, ən çox gördüyümüz budur. Əgər ana və ya ata keçmişdə altını isladıbsa gecə yatarkən uşaqda da baş vermə tezliyi yenə artır. Bundan başqa, qəbizlik ola bilər. Antidiuretik hormonun çatışmazlığı ola bilər. Əsas diabet xəstəliyi ola bilər. Sidik kisəsinin düzgün işləməməsi, kiçik sidik kisəsi və ya sidik kisəsinin çox işləməsi bu vəziyyətə səbəb ola bilər.

Təbii ki, ailənin tualet vərdişləri qazandırarkən göstərdiyi təzyiqçi davranışları, gecə yatmazdan əvvəl çox su içməsi, çox dərin yatması da bu vəziyyətin səbəblərindən ola bilər. Müalicəsi üçün ya dərman müalicəsi, ya da davranış terapiyası tövsiyə edirik. Bəzən hər ikisini eyni anda istifadə edə bilərik. Burada önəmli olan ailənin uşağa qarşı təzyiqçi münasibət göstərməməsi və uşağı cəzalandırmamasıdır. Bu həll edilə biləcək problemdir. Əsas səbəblərdən asılı olmayaraq, bu, müalicə olunacaq bir xəstəlikdir.

Mən deyirəm ki, heç bir uşaq sidik qaçırma problemi ilə qalmasın. Bu sağalmaz xəstəlik deyil, boş yerə uşaqlarımızı cəzalandırmayaq.

Uzm.Dr.Rahşan Şahin Çetinkaya, Pediatr


enmemis-xaya-uzi-muayinesi-1200x675.jpeg

Hamiləliyin 6-cı, 9-cu aylarında xayalar böyrək ətrafından başlayaraq 9-cu ayın sonuna qədər torbada yerləşməyə başlayırlar.

Bəzən erkən doğulan uşaqlarda xayalar yerində yerləşməyə bilər. 

Bu doğuşdan sonrakı 3 ay ərzində pediatr tərəfindən kontrolda saxlanılır. Yenə də yerləşim alması olmasa, bir il ərzində ildə bir dəfə olmaqla, yəni pediatrın göstərişi əsasında ultrasəs ilə təqib olunur. Yerləşmə olmadığı halda uyğun cərraha yönəldilir.

Xayaların normal torbada yerləşməsinin vacibliyi nədən ibarətdir?

Birincisi, kanserogen riskinin olması… Yəni xayalıq temperatur olaraq bədəndən 2 dərəcə daha aşağı olduğu üçün doğru bir yerləşim olmalıdır. 

İkinci, ölçü geriləməsi ola bilər, yəni kiçik qala bilər və s. 

Və spermagenez… İrəlidə sperma faizinin düşüşünə səbəb ola bilər. Bunun üçün cərrahimi yol, yoxsa müalicə yönlü… Artıq cərrahın qərarıdır.

Ən qorxulusu xaya burulmasıdır

Ən qorxduğumuz şey yetkinlik yaşında olanlarda və uşaqlarda xayanın burulmasıdır. Bu hərəkətli xayalarda olur. 

Hərəkətli xaya enməmiş xayadırmı? Deyil. Bunlar yalançı kriptorxizmdir, “utancaq xaya” kimi də biruzə olunur. Bunun bilinməsində ultrasəsdə gələn xəstənin tipik şikayətləri belədir: qasıq nahiyəsində ağrı başlayır, daha sonra xayada kəskin ağrı kimi yekunlaşır.

Ultrasəs burada ən çox rol oynayan bir müayinə üsuludur. Nə üçün? Enməmiş xayası olan bir pasiyentin xayasının burulma riski olduğu üçün bu yöndə ağrı ilə bizə müraciət edən xəstələrdə uroloqların, uro-androloqların bizdən tələb etdiyi nədir? Xaya kordunda, yəni borusunda burulmamı var, xaya artımınınmı iltihabıdır, xayanın özününmü iltihabıdır, xaya artımının çıxıntısınınmı iltihabıdır? Bu 4 səbəbi, 5 səbəbi biz ayırd etməliyik. Bu da xəstənin təxirəsalınmaz əməliyyatmı olması?… Çünki xaya burulmasıdırsa, bu artıq 6 saat, 8 saat sonunda ya həmin xayanın alınmasına gətirib çıxara bilər, ya əməliyyatla geri döndərilməsinə. Çünki kəskin qan dövranı pozula bilər. Artıq nekroza uğramaq, yəni toxumanın ölümünə səbəb olur. Toxuma ölümü zamanı xayanın alınması tövsiyə olunur.

Xaya artımı iltihabıdırsa və ya çıxıntının burulmasına yönələn bir iltihabıdırsa, bu, adətən, təqib olunur. Yəni bu, uroloqlarımız daha yaxşı bilirlər. 

Bizim önəmsədiyimiz kriptorxizmdə olan xəstələrin yerləşiminin də görülməsi ki, bu, saydığım fəsadların əsas səbəbi onlardır. Adətən, 15% hallarda bu, qarın boşluğunda, 25% hallarda qasıq kanalında, 60% hallarda preskrotal dediyimiz, yəni kisənin bir az üzərindən, yəni xayalığın bir az üzərində yerləşirlər. 

Qarın boşluğunda olması kanserogen riski çox yüksək daşıyan bir ehtimaldır ki, uyğun bir şəraitdə planlı şəkildə əməliyyat olunmalıdır. 

Qasıqda olması isə “yalançı xaya” deyilsə, retraktil, yəni “utanqac xaya” deyilsə, bir il ərzində enməzsə, artıq əməliyyat olması tövsiyədir və zorunludur.

Ona görə uşaqlarımızı düzgün pediatrlarımızın, uroloqlarımızın nəzarət altında, zamanında kontrollu şəkildə ultrasəs olunması, qasıq nahiyəsində istənilən ağrını hiss etdikdə diaqnostik baxış tövsiyə olunur. 

Çünki hər qarnı ağrıyan uşaq appendisit olmaya bilər. Hər göbək altı ağrısı olan qaz, köp ağrısı ola bilər, xaya burulmasının ilkin ehtimalı da ola bilər. Bu mütləq inkar olunmalıdır ki, xoşagəlməz hallara gətirib çıxmasın. 

Dr.Cavid Muradov,  USM həkimi

 


usaqlarda-yuxu-problemleri-1200x675.jpeg

17 August 2022 Pediatriya0

Yuxu bir-birini əvəz edən döngülər şəklində gedən fizioloji bir prosesdir. Yeni doğulan dövründən ta insan həyatını başa vurduğu dövrə qədər bu döngülər davam edir. 

Sadəcə uşaqlar arasında fərq nədir? Bu döngülərin müddəti. Məsələn, yeni doğulan bir körpədə yuxu döngüsi 50 dəqiqədən bir təkrarlanırsa, daha böyük, məktəbli bir uşaqda bu 90 dəqiqəyə, məktəbin sonlarına yaxın olan yeniyetməlik periodunda 110 dəqiqəyə qədər uzanır və bu döngülər bir-birini əvəz edir.

Həssas valideynlər özləri uşağı oyadır

“Həkim nəyə görə qonşunun uşağı axşam yatır səhərə qədər, heç oyanmır. Amma mənim uşağım dəqiqə başı oyanır”. 

Burada yuxu döngüləri vacib rol oynayır. Onlara izah edirəm ki, yəni bu yuxu döngüləri arasında uşaqlar oyanır. Yəni bu hər yaşda belədir. Çox qısa bir oyaqlıq halı olur. Amma həssas valideynlər diqqət edirlər uşağı oyandığı anda. Birbaşa uşağın yatağına yaxınlaşıb onunla göz təması qurmağa çalışırlar. Sanki o yuxuya getməyəçəkmiş kimi ya qucaqlarına alırlar, ya bir “pış-pış” edirlər o qısa periodda və uşaq oyanır. Amma halbuki heç yaxınlaşmasalar, uşağı sərbəst buraxsalar, uşaq öz-özünə yuxusuna davam edəcək və bir yuxu döngüsi başqa bir yuxu döngüsi ilə əvəz olunacaq. Bu bir… 

Gecə qidalanması

Yenidoğulan periodda uşaq qidalanmağa möhtacdır. Daha sıx aralıqlarla qidalanır və onun yuxu rejimi qidalanma rejimi ilə birbaşa əlaqəlidir. Ona görə bəlli bir dövrə qədər, haradasa bu üçüncü, dördüncü aya uyğun gəlir, yuxu rejimi yaratmaq bir az çətindir. 

Nəyə görə? 

Çünki ilk 3-4 ayda uşaqlarda qaz problemləri, ön plandadır, qidalanma problemləri ön plandadır, ana ilə uşaq arasında adaptasiya problemləri var və buna görə yuxu döngüləri tam olaraq oturuşmuş deyil. Amma bu problemlər hamısı getdikdən sonra uşaq artıq rahat, yaxşı qidalanan bir uşaqdır. Hər bir valideyn, əgər istəmirsə ki, gələcəkdə uşağında yuxu pozğunluğu olsun, tam da o dövrdən başlayaraq yuxu rutini yaratmalıdır.

Bu necə olacaq? Məsələn, deyək ki, yenidoğulan periodunda bir uşağın 20 saat yuxuya ehtiyacı varsa, böyüdükcə, ətrafa marağı artdıqca bu müddət getdikcə azalır. Məsələn, 18 saata enir, 16 saata enir və altıncı ayına gəlirik… Artıq uşağın ətrafa marağı artıb, artıq iməkləməyə başlayıb, hərəkətləri artıb və eyni zamanda gecə qidalanma ehtiyacı azalıb. 

Hətta altıncı ayından etibarən sağlam böyüyən bir uşağın gecə qidalanmasına ehtiyacı yoxdur. Gecə qidalanmayan uşaq da gecə fasiləsiz olaraq yatacaq, gündüz daha gümrah, daha sağlam bir şəkildə oyanacaq. Eyni zamanda bu valideyn üçün də keçərlidir. Gündüz yuxuları da uyğun bir şəkildə davam edəcək.

50% 6 aylığında, 90% uşaqlarda isə 1 yaşından sonra gecə qidalanmasına ehtiyac duymur.

Bu ana südü ilə qidalanan uşaqlarda bir az daha fərqli ola bilər. Çünki ana südü tez həzm olunan bir qida olduğuna görə uşaq gecə bəlkə süni qida ilə qidalanan uşaqlara görə daha tez aca bilər. Amma bu da araşdırmalarla göstərilib ki, ana südü əmən uşağın yuxuya getmə müddəti daha qısadır. Bir yaşına qədər ana südü ilə qidalanan uşaqlarda gecə qidalanmalarına icazə verilir.

Gecə yuxusu və gündüz yuxusu

Məsələn deyək ki, 6-7 aylıq bir uşağın 3 gündüz yuxusuna ehtiyacı var, 8-ci ayda gündüz yuxusu artıq 2-yə düşməlidir. Ondan sonra 18-ci ayında artıq 1 gündüz yuxusu onun üçün yetərlidir. 3 yaşına qədər mütləq bir şəkildə uşaqların 1 gündüz yuxusuna ehtiyacı var. 

Burada yuxunun müddəti uzunluğu çox önəmli deyil. Türklərdə “şekerleme” yuxusu deyirlər. Yəni qısa müddətli, 30 dəqiqəlik bir yuxu alması belə onun vücudunun dincəlməsi üçün yetərlidir.

Neçə gündüz yuxusunun olduğunu bilmək valideyn üçün önəmlidir. Çünki bəzən lazımından daha çox uşaqları yatızdırmağa çalışırlar ki, bu da onlarda inadkarlığa, yuxu rəddinə səbəb olur. 

Məsələn: 3 gündüz yuxusu yatan bir uşağın ən son gündüz yuxusu saat 5-də tamamlanmalıdır. Deyək ki, hər hansı bir səbəbdən qonaq gəldi, bir yerə gedildi və yaxud da uşaq xəstədi, bir şey oldu. Axşam saat 5-də uşaq yata bilmədi, yatırda bilmədi valideyn onu. Yatırdmaq üçün saat 6-da, 7-də çalışmamalıdır. Onu buraxmalıdır ki, gecə yuxusuna qədər olan müddətdə uşaq yorulsun və əgər yatarsa o zaman gecə yuxusuna təsir edəcək və zamanından daha gec yatmaq məcburiyyətində qalacaq. Bu da çox önəmlidir.

Yuxu rutini

Uşaq yuxuya hazırlaşarkən o valideyni tərəfindən hazırlanmalıdır. Necə? Sadəcə, yəni bu düşüncə şəklində deyil, söz olaraq da, “Artıq yuxu saatımız yaxınlaşır,” “Artıq yatmağa hazırlaşırıq” şəklində uşağa bir mesaj verilməlidir. Ondan sonra otağın hazırlığı… Bu gündüz yuxusuna da aiddir. Gecə yoxusunda, məsələn parlaq bir işıqdırsa, yuxuya getmədə çətinlik çəkəcək uşaq.

Ondan sonra otağın havası dəyişdirilmiş olmalıdır. 

Otağın temperaturu… Biz isti sevən millətik bir az. Yuxu problemi olan ailələrə çox vaxt sual verirəm ki:

– Otağınızda termometr varmı?

– Var.

– Neçə dərəcə olur?

– 30 dərəcə!

30 dərəcədə uşağın yuxuya getməsi əlbəttə ki çətinləşəcək. Maksimum 23-24 dərəcə… Təbii ki bu yay və qış aylarında bir dərəcə o tərəf, bu tərəf dəyişə bilər. Buna diqqət etmək çox vacibdir.

Yataq otağı səssiz olmalıdır.  

Bir də siqnallar var uşaqlarda. Yəni hər bir uşaq fərdidir və valideyni, bir ana, ata uşağını daha yaxşı tanıyır hər kəsdən və o siqnalları daha yaxşı bilir… Məsələn bəzi uşaqlar gözlərini ovuşdurmağa başlayır. Bəzi uşaqlar əsnəməyə başlayır… Məsələn, deyirlər ki, “Heç bir zaman ikinci əsnəməyi gözləməyin”. Bir dəfə uşaq əsnədisə artıq onun yuxu siqnalı gəlmişdir. Valideyn bunu diqqətə almalıdır və artıq yuxu üçün hazırlıqlarına başlamalıdır.

Məsələn, qısa bir yuxu rutini verməli olsaq… 

Deyək ki, uşaq əsnədi. Valideyn artıq onu sözlə söylədi. Bundan sonra uşağı aparacaq vanna otağına məsələn, duş aldıracaq. Amma hər uşaqda duş yuxu gətirici deyil. Bəzilərini də daha da oyandıra bilər. Yenə də bunu valideyn baxaraq tənzimləməlidir. Duş aldırdı, dişləni fırçalatdı, yataq paltarını, pijamalarını geyindirdi məsələn. Uşaq da öz-özlüyündə düşünür, şüur altına artıq yerləşir ki, yavaş-yavaş “Artıq mən yatmağa hazırlaşıram”, artıq rahatlayır və yataq otağının yolunu tutmağa başlayınr.

Uzman Dr.İnarə Eldarova – Pediatr


inek_sudu_allergiyasi-1200x675.jpeg

20 April 2022 Pediatriya0

Bu gün sizə inək südü zülal allergiyası haqqında danışmaq istəyirəm.

İnək südü zülal allergiyası hər 100 yeni doğulan körpənin təxminən 3-5-də baş verir və bir yaşdan kiçik körpələrdə ən çox görülən qida allergiyasıdır.

Simptomlardan danışmaq istəsək, əlamətləri qəbizlik və ya əksinə, ishal, nəcisdə qan, nəcisdə selik, dəridə qurdeşənəyi kimi lezyonlar və xüsusilə, yanaqlarda atopik dermatit və ekzema kimi lezyonlara səbəb ola bilər. 

Və ya bunlardan tamamilə asılı olmayan xışıltı atakları, aşağı tənəffüs yollarının infeksiyası ilə qarışacaq qədər xırıltının ciyərlərdə eşidilməsi, burun tıxanıqlığı, asqırma kimi simptomlara səbəb ola bilər. Nadir hallarda angioödem də şok kimi əhəmiyyətli və ciddi xəstəliklərə səbəb ola bilər.

İnək südü allergiyasının diaqnozu

Diaqnoz hissəsindən danışsaq, bizə kömək edəcək bəzi testlər var. Bunlar dəri üzərində dəri Prick testi, yama testi və ya qanda serum spesifik IgE səviyyəsidir. Bunlar bizə kömək edə bilər, amma bizim üçün ən önəmlisi ailənin verdiyi anamnez, körpənin fiziki müayinəsi və inək südü alındıqda bu körpədə simptomların artması, dayandıqda isə azalmasıdır. Bunlar bizə ən çox kömək edəcək parametrlərdir.

İnək südü allergiyasının müalicəsi

Müalicə hissəsindən danışsaq, 6 aydan kiçik olanlar üçün daha sadədir. Əgər ana südü ilə qidalanırsa, anaya pəhriz vermək, əgər ana südü ilə qidalanmırsa, körpəni yarı hidroliz edilmiş və ya tam hidroliz edilmiş uşaq qidaları ilə qidalandırın. Ancaq 6 aydan çox davam edirsə, bu problemli sayılır. 6 aydan sonra mütləq pediatrın nəzarəti altında əlavə qidaya keçmək lazımdır. 

Əgər sizin də belə bir şübhəniz varsa, mütləq pediatra müraciət etməlisiniz.

Uzm. Dr. Rahşan Şahin Çetinkaya, Pediatr

 


usaqlarda_qebizlik-1200x675.jpg

19 April 2022 Pediatriya2

Əslində bütün dünyada qəbizliyin vahid bir tərifi yoxdur. Amma ən sıx istifadə olunan tərifi sıxlığı nəzərə alınmamaq şərtilə sərtliyi və nəcis ifrazında olan gücənmə olaraq qəbul olunmuşdur. Burada Roma 3 kriteriyaları bütün dünyada istifadə olunan kriteriyalardır. 7 bənddə incələnir. 

Yəni, həftədə 2 dəfə və altında, daha az nəcis ifrazının olması uşaqlarda, nəcis ifrazında gücənmə, sərt və daha böyük ölçülü nəcis ifrazının olması, fekal inkontinans dediyimiz, yəni nəcis qaçırma, bütün bu əlamətlərin 4 yaş altı uşaqlarda bir ay müddətində davam etməsi, 4 yaş üstü uşaqlarda isə 2 aydan uzun davam etməsi şərtləri daxilində bu kriteriyalardan ikisi varsa, biz artıq qəbizliyi araşdırmağa başlamalıyıq.

Qəbizliyin səbəbləri və növləri

Qəbizlik bir funksional qəbizlik, bir orqanik qəbizlik, 2 başlıq altında incələnir. Uşaqlarda bütün yaş qruplarında götürüldükdə 90-95 faiz funksional qəbizliyə rast gəlinir, sadəcə 5-10 faiz orqanik patologiyaların səbəb olduğu qəbizlik araşdırılmalıdır.

Funksional qəbizlik düzəldilə bilən, yəni etioloji faktor təyin edildikdən sonra, o aradan qaldırıldıqda funksional qəbizlik çox rahat bir şəkildə müalicə olunan bir xəstəlikdir.

Orqanik patologiyalar daha ağır seyr edir. Onların səbəb olduğu qəbizlik daha uzun sürür və mütləq bir şəkildə uşaq həkimləri pediatrlar tərəfindən araşdırılması gərəkir.

Funksional qəbizlik

Funksional qəbizlikdə nə ola bilər?

Funksional qəbizliyə misal olaraq tualet tərbiyəsinin başlama periodunda uşaqlar bəzən bezdən təzə çıxırlar və nəcisi tutmağa çalışırlar. Bu periodda ola bilir, funksional qəbizlik inkişaf edir. Və yaxud da uşaq az su içir, yetərli qədər hərəkət etmədikdə, doğru qidalarla qidalanmamaq qəbizliyə səbəb ola bilər.

Doğru qidalar dedikdə buraya tərəvəz, meyvə, yetəri qədər protein qəbulu… Paket qidalardır, hazır qidalardır, konservə edilmiş məhsulların istifadəsi məhdudlaşdırılmalıdır bu uşaqlarda. Həddindən artıq şəkər istifadəsi, karbohidrat istifadəsi, duz istifadəsi yanlış qidalanmaya səbəb olaraq uşaqlarda qəbizliyə səbəb ola bilər.

Son zamanlarda bütün dünyada çox yayılmış ekran məruziyyəti uşaqlarda hərəkət məhdudlaşmasına səbəb olaraq bu da funksional qəbizliyin bir səbəbi olmaqdadır.

Bu dediyimiz parametrlər uşaqlarda aradan qaldırıldıqda funksional qəbizlik özbaşına da düzələ bilir. Amma bunlar deyil, yəni bu səbəblər hamısı inkar edildikdən sonra və düzəldildikdən sonra hələ qəbizlik davam edirsə, o zaman həkim müayinəsi mütləqdir.

Orqanik qəbizlik

Orqanik patologiyalardan ən çox mədə-bağırsaq sistemi malformasiyaları, sinir və əzələ sistemi xəstəlikləri, metabolik problemlər daha çox orqanik qəbizliyə səbəb olan patologiyalardır.

Orqanik patologiyaların səbəb olduğu qəbizlikdə, qəbizliklə eyni zamanda paralel olaraq çox şiddətli qusmaların olması, qarında şişliyin olması, qısa bir müddət ərzində uşaqda şiddətli çəki itkisinin olması, bundan başqa uşaqda inkişafda ləngimənin olması, çox şiddətli qarın ağrılarının olması o zaman şübhə oyadacaq və mütləq bir şəkildə araşdırılması lazımdır.

Dr.İnarə Eldarova, Pediatr


oskurek-ucun-ne-etmeli.jpeg

11 November 2021 Pediatriya0

Öskürək uşaqlarda çox sıx görünən bir əlamətdir və bu vəziyyətlə bağlı, bu şikayətlə bağlı çox sıx-sıx müraciətlər olur.

Öskürək nədir?

Öskürək əslində fizioloji bir prosesdir və səs tellərinin qapanması ilə bir nəfəs verməklə tənəffüs yollarında olan yad cisimləri, ifrazatı çıxartmaq üçün olan bir nəfəs vermədir və spesifik bir səslə çıxır.

Normal uşaqlar fizioloji bir vəziyyətdə öskürə bilərmi?

Bəli, öskürə bilər. 

Normalda bir gün içində aşağı-yuxarı, 10-15 arasında öskürək ola bilər.

Öskürəyə görə nə vaxt narahat olmalıyıq?

Öskürək əgər yenidoğulan dövrdə olursa, bu önəmlidir. Nəyə görə? Çünki yenidoğulan dövrdə olan öskürəklər bir çox hallarda anamaliyalarla bərabər olmuş olur. 

Və ya öskürək başladıqda başqa əlamətlər varsa, məsəl üçün: qızdırma varsa, təngnəfəslik varsa, sianoz varsa, bu zaman önəmlidir öskürək. 

4 həftəni, bəzi ədəbiyyatların dediyinə görə 8 həftəni aşan bir öskürək varsa, bu önəmlidir.

Hər öskürək antibiotiklə müalicə olunmur

Patoloji halda olan bir öskürək varsa, bu vaxt özünü müalicə ilə məşğul olmaq bəzən xəstəliyin diaqnostikasını gecikdirə bilər və xəstəliyin daha da ağırlaşmasına səbəb ola bilər. Bu səbəbdən evdə istifadə olunan lazımsız dərmanlar xəstəliyin gedişatını daha ağırlaşdırar. 

Adətən, dəyərləndiririk, əgər bakteriyal bir etiologiya görürüksə, o zaman antibiotik müalicəsini məsləhət görürük. Əgər bu bakterial deyilsə, viraldırsa və ya məsəl üçün sadəcə reflüksə bağlı öskürəkdirsə, bu zaman verəcəyimiz antibiotik də bir fayda verməyəcək. 

Bu bakteriyal bir prosesə keçərsə, bakterial bir vəziyyətə keçərsə, bu zaman o istifadə elədiyimiz antibiotiki təkrar dəyişmək və daha ağır antibiotiklər istifadə etmək məcburiyyətində olarıq.

Öskürəyin təbii yolla müalicəsi

Türkəçarələrlə müalicəyə gəldikdə, məsəl üçün, bəsit bir öskürəkdirsə, yəni 2 həftəni keçməyən bir öskürəkdirsə, bəzən bu hansısa bir bəhməzin qəbulu və ya balın qəbulu simptomatik olaraq rahatladır. Bunun da təsir mexanizması sırf farinksdəki sinir uclarının örtməsi ilə əlaqədardır. 

Amma, təbii ki, daha ciddi səbəblər olan öskürəkdə bunlar, bəlkə, bir az öskürək şikayətlərini azalda bilər, amma əsl xəstəliyi gizləyər və daha irəliyə getməyinə səbəb ola bilər.

Uşaq öskürürsə, ailə nə etməlidir?

Əgər 4 həftədən artıq müddətə öskürək davam edirsə, kiçik körpədədirsə öskürək, öskürəklə yanaşı digər şikayətlər varsa, bu zaman mütləq həkimə müraciət etmələri lazımdır.

Ən yaxşı öskürək dərmanı soruşurlar həmişə. “Ən yaxşı öskürək dərmanı hansıdır? Hansı kəsər öskürəyi?” Ən yaxşı öskürək dərmanı deyə bir dərman yoxdur. Yəni hər öskürəyin səbəbinə görə olan bir müalicə var. Yəni öncə müayinə edib öskürəyin səbəbini dəqiqləşdirmək lazımdır və ona görə müalicəni təşkil eləmək lazımdır. 

Evdə olan müalicələr, əgər ciddi səbəblər varsa, bunları daha da ağırlaşdıra bilər.

Uzun müddət davam edən öskürəyi həkim müayinə etməlidir

Türkəçarələrlə dediyimiz kimi bəzi simptomatik faydalar görə bilərik. Amma xüsusilə, uzun müddətdir davam edən bir öskürək varsa, bunun üçün mütləq həkim müayinəsi, mütəxəssis müayinəsi lazımdır. Bəzən bunların altından: asma kimi, xronik aspirasiyon kimi ciddi xəstəliklər çıxa bilər. 

Və ya başqa orqanların xəstəliklərində də öskürək ola bilər simptom. Məsəl üçün reflüks, məsəl üçün kardiak xəstəliklərin simptomunda da yəni öskürək ola bilər. 

Bu səbəbdən mütəxəssis müayinəsi vacibdir.

Uzman Dr. Elnur Hüseynov, Pediatr

 

 


usaqlarda-demir-catismazligi.jpeg

10 November 2021 Pediatriya2

Dəmir çatışmazlığı bütün dünyada ən geniş yayılmış anemiya şəklidir. 

Dəmir insan orqanizmində hemoqlobinin tərkibində oksigen daşımaqla bərabər, həmçinin mərkəzi sinir sistemi inkişafında, infeksion xəstəliklərdən qorunmada rol oynayır. Öyrənmə bacarığı, dil inkişafı, intellektual səviyyə, motor-mental inkişafında dəmirin rolu çox böyükdür.

Dəmir çatışmazlığı bütün yaşlarda görülə bilir. Uşaqlarda ən çox 6-24 aylarında və yeniyetmə dövründə daha çox görürük.

Uşaqlarda dəmir əskikliyinin səbəbləri

Vaxtında doğulan körpələrdə hamiləliyin son trimestrində dəmir kifayət qədər depolanmış olur. Amma vaxtından əvvəl doğulan körpələrdə və xəstəxanada hər hansı bir səbəblə yatışı olan xəstələrdə dəmir əskikliyi görə bilirik.

Həmçinin 6 aydan sonra ana südündəki dəmirin miqdarı sürətlə böyüyən orqanizmə kifayət etmədiyi və dəmirlə zəngin qidalardan az istifadə dəmir əskikliyi anemiyasına səbəb ola bilir.

Eyni zamanda xroniki mədə-bağırsaq xəstəlikləri, bağırsaq parazitləri, çoxlu miqdarda inək südü alımı və yeniyetmələrdə yenə təkrar, ikinci pik olaraq sürətlə böyümə, qızlarda menstrual tsikla bağlı olaraq dəmir əskikliyi görülə bilir.

Uşaqlarda dəmir əskikliyinin əlamətləri

Dəmir əskikliyi görülən uşaqlarda klinik olaraq: dərinin solğun olması, çox yorulma, əsəbilik, iştahsızlıq, baş dönməsi, baş ağrısı, ağız kənarlarında yaralar, dildə dad tumurcuqlarında atrofiya, saçlarda, dırnaqlarda qırılma, dırnaqlarda cizgilər görə bilirik.

Eyni zamanda bu uşaqlarda qida olmayan maddələrə meyillik olur ki, torpaq, gil, divar boyası, tabaşir kimi maddələri yeyə bilirlər.

Uşaqları dəmir çatışmazlığından qoruma yolları

İlk olaraq körpələr ilk 6 ayı sadəcə ana südü almalıdır. 6 aydan sonra isə dəmirlə zəngin qidalar hər gün günlük olaraq rasiona daxil edilməlidir.

Bundan başqa, vaxtında doğulmuş körpələr 4-cü aydan, vaxtından əvvəl doğulmuş körpələr isə 2 aydan, bəzi xəstələr hətta 1 aydan dəmir profilaktikasına başlanmalıdır və bu profilaktika 1 yaşına qədər davam etməlidir. 

1 yaşından sonra başladığımız inək südünün isə günlük miqdarı 500 ml və ya 2 stəkandan artıq olmamalıdır. 

9 aya qədər bütün uşaqlarda, bütün körpələrdə bir dəfə ən azından “hemoqram” kontrolu olmalıdır.

Uşaqlarda dəmir çatışmazlığının müalicəsi

Dəmir əskikliyi diaqnozu qoyduğumuz bütün uşaqlarda mütləq dəmir müalicəsi başlanmalıdır. Əsasən, dəmir preparatları sirop, damcı, kapsul şəklində verilir. 

Və dəmir preparatları… Dəmir ferroz şəklində olmalıdır və müalicə 3 ay davam etməlidir. 

3 aydan sonra həkim təkrar hemoqram kontrolu edərək davam etmək və ya müalicəni kəsmə qərarını verə bilər.

Dəmir preparatları qəbulu zamanı qarın ağrısı, mədə bulanması, qusma, diş rəngində qaralma, qəbizlik, ishal, nəcis rənginin qaralması kimi şikayətlər ola bilər və buna görə mütləq ailələr məlumatlandırılmalıdır, valideyn məlumatlandırılmalıdır və məsləhətlər verilməlidir.

Dəmir əskikliyi olan uşaqlarda qidalanma

Müalicə zamanı dəmirlə zəngin qidalar mütləq ailələrə məsləhət edilməlidir. Bunlar: ət, balıq, yumurta, qaraciyər, mərcimək, noxud kimi paxlalı bitkilər, daha sonra, üzüm bəhməzi kimi qidalar günlük rasiona daxil etməyi mütləq çalışmaq lazımdır.

Bundan başqa, müalicə zamanı C vitamini ilə zəngin olan meyvələr, tərəvəzlər verə bilir. Portağal, mandarin kimi meyvələr dəmirin bağırsaqlardan əmilməsinə kömək edə bilir. Bu kimi məsləhətlər mütləq ailələrə verilməlidir.

Kortəbii dərman qəbul edilməməlidir

Bəzən ailələr də uşağın rəngini solğun görərək və ya hər hansı bir şikayətini nəzərə alaraq, özbaşına, bilmədikləri dərmanları başlaya bilirlər. Amma hər solğun görünən uşaq anemiya şikayəti və ya anemiya diaqnozu olmaya da bilər. Bunun üçün mütləq həkim diaqnozu olaraq, həkim resepti ilə müalicəyə başlamaq lazımdır.

Həmçinin dəmir əskikliyi anemiyası müalicəsini almadan əvvəl də bu uşaqda talassemiya, hər hansı bir bağırsaq xəstəlikləri və başqa xəstəliklər ola bilir ki, bunların da müalicəsi şərtdir.

Uzman Dr. Fatmaxanım Osmanova, Pediatr


usaqlarda-urek-xestelikleri.jpeg

21 October 2021 KardiologiyaPediatriya0

Uşaq ürək xəstəlikləri böyük ürək xəstəliklərindən tamamilə fərqlənir. 

Tamamilə fərqli bir qrup xəstəliklərdir. 

Bunları da öz içində sinifləndirsək, əsasən “anadangəlmə ürək qüsurları” və uşaqların sonra yaşam sürəsində məruz qaldıqları infeksiyalar, dərman preparatları, ətraf mühit amilləri sonuncu “qazanılmış ürək xəstəlikləri” olaraq fərqli qruplara ayrılır. 

Bunun xaricində bir də uşaq ritm problemləri, “uşaqlarda görülən aritmiyalar” kimi xəstəliklər görülür.

Azərbaycanda hər il 1200 uşaq anadangəlmə ürək qüsuru ilə doğulur

Anadangəlmə ürək qüsurları, ümumiyyətlə, 100 canlı doğumda 1 xəstədə görülür. Ölkəmizdə də təxminən, dəqiq statistika olmasa da, təxmini olaraq bir ildə təxminən 1200-1400 arasında bir anadangəlmə ürək qüsuru olan uşaqlar doğulur. 

Amma xoşbəxtlikdən bunların hamısı ciddi müalicələrə ehtiyacı olan xəstələr deyildir. Yəni bunların təqribən 25-30 faizi, bu xəstələrin, ciddi ürək müalicələrə ehtiyacı olan xəstəlik qruplarıdır. Amma təxminən 1200-1400 arasında anadangəlmə ürək qüsuru olan xəstələr ölkəmizdə il ərzində doğulur.

Uşaqlarda ürək problemlərinin səbəbi olaraq ailə faktoru

Ürək xəstəliklərinin tək bir səbəbi yoxdur, təəssüf ki. Bu çox faktorlı səbəblər nəticəsində ürək xəstəlikləri, xüsusilə, anadangəlmə ürək qüsurları yaranır. 

Amma dəqiq bildiyimiz faktorlar da mövcuddur. Uşaqlar doğulmamışdan qabaq hansı uşaqların ürək xəstəlikləri baxımından riskli olduqlarını bilirik. 

Məsələn, əgər anada hər hansı bir ürək qüsuru varsa, zamanında olubsa, müalicə almış olsa belə, o anadan o ailədə doğulan uşaqlar anadangəlmə ürək qüsurları baxımından digər uşaqlara görə 3-4 dəfə daha riskli sayılırlar. Ona görə belə ailələrdə doğulan uşaqların ən az bir dəfə uşaq kardioloqu tərəfindən müayinəsini tövsiyə edirik.

Bundan başqa, əgər ailədə hər hansı bir anadangəlmə ürək qüsuru olan bir xəstə uşaq varsa, digər uşaqların da ürək xəstəliyi olma riski digər uşaqlardan nisbətən daha yüksək olur. 

Hamiləlik zamanı qəbul edilən dərmanlar uşaqda ürək qüsuruna səbəb ola bilər

Ananın bildiyimiz xəstəlikləri var, spesifik xəstəliklər var ki, anadan olan xəstəliklər anadangəlmə ürək qüsurları olma riskini yüksəldir. Bunlara revmatoloji xəstəliklər, ananın şəkərli diabet xəstəliyi kimi xəstəliklər buna misal göstərə bilərik. Və yaxud da ananın hamiləlik dövründə istifadə etdiyi dərman preparatları… Sadəcə vitamin preparatları belə anadangəlmə ürək qüsurlarına səbəb ola bilir.

Səbəblərini bildiyimiz üçün də bu xəstəliklərin bəzilərinin qarşısını ala bilirik. Məsəl üçün, epipsiya dərmanları, polivitamin istifadə eləyən analar – bunların hamiləliyi, ümumiyyətlə, planlaşdırılması gərəkməkdədir. 

Daimi dərman qəbul edən qadınlar hamiləliyi qabaqcadan planlaşdırmalıdır

Adətən, hamiləliyin 8-ci, 10-cu həftəsində ürəyin formalaşması böyük ölçüdə tamamlanmış olur. Və analar hamilə olduqlarını daha gec həftələrdə bilirlər və bu həftələr ərzində normalda istifadə etdiyi dərman preparatlarına davam edirlər. 

Ona görə, əgər bir ana xronik bir xəstəliyi varsa, dərman preparatları qəbul edirsə, hamiləlik öncədən planlaşdırılması lazımdır. 

Məsələn, şəkərli diabeti varsa və yaxud da epilepsiyası varsa, bunlar üçün dərman istifadə edirsə, hamilə qalmamışdan əvvəl həkimləri ilə məsləhətləşib, daha az zərərli olan dərman preparatlarına keçmək məsləhət görülür. 

Xüsusilə, vitaminlərdən, yüksək doza A vitamini tərkibli dərman preparatları, A vitaminin sintetik analoqları istifadə edən analar hamiləlik baş vermədən öncə bu dərmanların kəsilməsi məsləhət görülür.

Anadangəlmə ürək qüsuru öncədən təsbit edilərsə, hamiləlik dayandırılmalıdırmı?

Hamiləliyin sonlandırılması məsələsini biz şəxsən çox məsləhət görmürük. Ailə ilə bərabər danışıb ola biləcək risklər, uşaq doğulduqdan sonra yaşaya biləcək problemləri ailə ilə bərabər müzakirə edib, ondan sonra qərar verməyi ailəyə buraxırıq. 

Günümüzdə bu ürək anadangəlmə ürək qüsurlarının müalicəsinin effektivlik faizi gedərək artmaqdadır. Ona görə yəni bütün riskləri yarar və zərər nisbətini ailə ilə bərabər müzakirə edirik.

Anadangəlmə ürək qüsuru hamiləlik zamanı aşkar olunarsa

Tövsiyəm nə ola bilər? Bir ürək qüsuru hamiləlik dönəmində aşkarlanıbsa, hamiləlikdən sonrakı müddəti çox yaxşı bir şəkildə planlamaq lazımdır. Məsələn, bu uşaqlar bəzən doğulduğu zaman doğum salonunda və yaxud da əməliyyat salonunda bu uşaqlara bir müdaxilə etmək gərəkdir. Dərman müalicəsi başlayırıq və yaxud da birbaşa angioqrafiya laboratoriyasına alaraq bir müdaxilə edirik. Ona görə uşaq doğulduqdan sonra ən böyük rəqibimiz zaman olur. Zamana qarşı yarışaraq. Bu uşaqların belə bir ürək qüsuru olan uşaqların doğumunu uşaq kardioloqu, ürək damar cərrahı, uşaq reanimasiyası olan mərkəzlərdə həyata keçirmək çox vacibdir.

Uşaqlarda ürək xəstəliklərinin müalicəsi

Söhbətimizin əvvəlində də dediyim kimi, bu uşaqların sadəcə 25-30 faizi ciddi ürək müdaxilələrinə, ciddi müalicələrə ehtiyacı olur. Yəni digər böyük bir qismini müalicə etmədən normal təqib edib və ya dərman müalicəsi ilə bu xəstələri müalicə edə bilirik. 

Yəni çox az bir hissəsi: 25-30 faizi ciddi müdaxilələrə ehtiyacı görür və bu ciddi müdaxilə ehtiyacı olan ciddi cərrahi əməliyyat keçirilməsi gərəkən və yaxud kaster-angio edilməli olan xəstələr belə həyatlarını normal şəkildə davam edə bilirlər.

Uzm.Dr.Bəhruz Əliyev, Uşaq kardiologiyası yandal uzmanı

 


delta-stammi-ve-usaqlar.jpeg

21 September 2021 KoronavirusPediatriya0

İlk öncə dedilər “Uşaqları virus tutmur”. Sonra da dedilər “Tutur, zəif keçir” filan… 

Həqiqətən də, ölüm faizləri belə 1 faizin altında idi ilk başda. 

İndi bölüblər “Birinci dalğa”, “İkinci dalğa”… Dördüncü dalğanı yaşayırıq artıq. İlk dalğalardan çox az ölüm faizləri gəlirdi, həddindən artıq. Uşaqlar çox az tuturdu..

İndi “Delta variantı” çıxıb. Bu variantların sayı artacaq deyə düşünürəm. Bu pandemiya müddəti uzandıqca bu mutasiya ilə dəyişmə artır. Artır onsuz da… “Delta”sında, “etta”sında bütün o latın qrafikasında olan bütün hərflər çıxacaq. 

Bu delta ştammı… Digərləri kimi dad, qoxu filan itirmir. Ən çox şikayəti temperatur, burun axıntısı, boğaz ağrısı və mədə-bağırsaq pozuntusu. Mədə-bağırsaq pozuntusu altda qalır. Əsas odur ki, burun axıntısı, boğaz ağrısı, bir də temperatur. Və temperaturlar düşməyən temperaturlar, qızdırmalar olur həddən artıq. “Düşürə bilmirəm” – ailələr müraciət edirlər.

Delta variantı uşaqlar arasında da yayılır

Bu deltanın xüsusiyyəti çox sürətli yayılmasıdır. Həddən artıq çox sürətlə yayılır. Bir ailədə hər kəs test vermir ki… 1 nəfər verir – “Korona pozitivdir”… Heç uşaqlardan mən indiyə kimi… 

Uşaqlardan Azərbaycanda statistika niyə yoxdur? Çünki heç kimin uşağı vermir. 

Çox nadir hallarda… Görür vəziyyəti çox ağırlaşır, onda gedir testini verir – PCR testin verir, “Hə, pozitiv gəldi” və ya da “Neqativ gəldi.” Çox az. Ona görə də Azərbaycanda statistika uşaqlar haqqında deyə bilmirik.

Dünya statistikasında COVID-li uşaqların sayı

Avqustun 8-nə olan, sadəcə indi maraqlı gəldiyi üçün deyirəm, Florida ştatında… Amerikanın 51 ştatı var, məsələn, onların sadəcə 1 dənə ştatında 178 uşaq bu delta ştammına yaxalandı. 

Hə, reanimasiya girmə şansı… Bunların yatış çox az bir hissəsidir. Amma hamısında çox sürətli şəkildə qızdırması… Stasionar yatışları olub bunların içində.

Qazaxıstanda 72 uşaq eyni gündə olmuşdu. Almatada. 

Bunların içindən dördü reanimasiyaya girmişdi. 

Düzdür, uşaqlarda, indi əvvəlki kimi də deyəcəyəm sizə ki, ağır getmir. 

Kimlərdə ağır gedir? Altda yatan bir xəstəliyi varsa. Və bir də ailələr özbaşına dərman preparatları istifadə etdiyində o daha da aqressivləşdirə bilir. Belə ümumilikdə götürdükdə, həqiqətən, uşaqları delta tutur. Ağır forması keçəni də var, yüngül forması keçəni var. Çox da yayılıb, həddindən artıq.

Qızdırması olan hər uşaq korona deyil!

Son dönəmlərdə səbəbi bilinməyən qızdırmalarla çox müraciətlər olur. Hər səbəbi bilinməyən qızdırmalar korona demək deyildir. Təbii ki, biz pandemiya dönəmində yaşayırıq. Mənə bu dəqiqə müraciət gəlir. Ortalama statistika – görürəm ki, bu dönəmdə qrip olmaz, bu dönəmdə başqa xəstəlik olma şansı az olduğu üçün, qrip sezonu deyil çünki, hər gələnə, qızdırması olana mən korona kimi baxıram. Çünki pandemiya dönəmində yaşayırıq. Amma hər gələn qızdırması olan korona deyildir.

Son dönəmlərdə mədə-bağırsaq sisteminin pozuntusu ilə gəlirlər. Özü də ishallar olur. Gün içində 4-5 dəfə. Əvvəl temperaturla başlayır. Yüksək temperatur sonra ishallarla davam edir. 

Elə mənə müraciət edənlərdən danışım. Bu son 1 həftənin içərisində 5 dəfə – 5 uşaqda nəcisində rota virus pozitiv gəldi. Elə hər kəs onda korona deyil yəni, delta deyil. Rota virus…

Rota virusa qarşı peyvənd oluna bilər uşaqlar

Delta ştammı, korona mədə-bağırsaq sistemini pozurmu? Pozur. Amma hər mədə-bağırsaq pozuntusu da delta demək deyildir. Roto viruslar həddən artıq gəlir. 

Bütün dünyada var, Azərbaycanda da var. 

Rota virusunun peyvəndləri var. 2-4 cü aylarında bu peyvənd vurulur. Bu dəqiqə ödənişlidir o peyvəndlər. Dünyada, Türkiyədə də ödənişlidir, başqa yerdə də ödənişlidir. Peyvənd protokoluna daxil olunacaq, inşallah, yaxın zamanlarda. O da pulsuz olacaq. Amma hal hazırda pulludur və bütün ailələrə 2-4 aylarında, bu aylarda çox, həddən artıq çox şiddətli gedir. Ona görə rota virus peyvəndinin vurulmasını məsləhət görürəm.

Uşağın qızdırması qalxıbsa, yaşına baxırıq

Çox verilən suallardan da – “Evdə qızdırmam var. Uşağın qızdırması çıxıb.”

Birinci, uşağın yaşı çox önəmlidir. Niyə? Yenidoğulan dönəmində… Ümumiyyətlə, 3 ayın altındadırsa, bu uşağı xəstəxanada həkimin görməsi lazımdır. Yenidoğulan, məsələn, 28 gün, 1 ayın altındadırsa, mütləq qızdırması varsa, xəstəxanada yatar. 

3 ayın altında həkim görməsi lazımdır, 1 yaşın altında diqqətli olması lazımdır. Bu yaş önəmlidir.

Amma indi deyək ki, 3 ayın üstündə uşağın qızdırması var və ailədə də qızdırmalı var və bu uşağa necə yanaşmalıyam? Birincisi, həkimə müraciət eləsələr, çox gözəl olar. Amma indi son dönəmlər mənə də zənglər gəlir – “Müəyyən bir səbəblərə görə gələ bilmirik”. Evdə birinci qızdırmasalıcı preparatlarının necə istifadəsini bilmələri lazımdır. Necə gəldi istifadə olunur.

Qızdırmasalıcı preparatlardan necə istifadə edilməlidir? 

Bax, bildiyimiz beynəlxalq dərman preparatlarından “parasetamol tərkibli” var. Onun şamı var, siropu var… Ailələr bilməsi lazımdır ki, kilo başına hesablanılır, üzərində yazılan rəqəmlərlə deyildir. 5 yaşına qədər filan qədər ver, 3 yaşına qədər… Belə bir şey yoxdur. Kilo başına 5 yaşında 50 kilo da ola bilər və 5 yaşında 5 kilo da ola bilər. Məsələn, deyirəm, misal gətirirəm sadəcə olaraq. Odur ki, kilo başına. Parasetamol tərkibli 10-15 milliqram kiloqram doza, hər dəfə verəndə kilo başına. 10 kilodursa, 150 milliqram verə bilirsiniz 15-dən.

“İbuprofen tərkibli” olanlara isə 10 mq/kq. Bunların da müxtəlif formaları var, satışlarda baxa bilərlər. Mən sadəcə olaraq tərkib olaraq deyirəm. Bunlardan istifadə edə bilərlər.

Qızdırmanın həmin dəqiqə düşməsini istəmirik

37,5-ə qədər müdaxilə etmirik. Qızdırma müdafiə sistemidir, əslində. 38 və üzərinə çıxdığında artıq müdaxilə edirik, qızdırmasalıcılardan istifadə edirik. 

İlk öncə sizə, ailələrə bütün məsləhətim ilıq su ilə, ilıq deyək ki, bir tənziflə vücudunun silinməsi, qoltuq altlarının, qasıq nahiyələrin silinməsidir. Özü də yüngül tip şeylərdə daha… Çünki həmin dəqiqə salmaq istəmirəm ki, qızdırmanı aşağı. Çünki qızdırma müdafiə sistemidir. Qoy yavaş-yavaş düşsün. 

Qızdırmasalan dərmanlar yarım saat sonra təsir etməlidir

Verdiyimiz preparatların… Bax, parasetamol tərkibli bir preparatı verdiyimizdə 45 dəqiqədən sonra təsirini göstərir. “Ay doktor, verdim, düşmədi” – Belə bir şey yoxdur. Verən kimi düşməz ki. Heç düşməsini də istəmirəm. 45 dəqiqədən sonra təsir edir. 

İbuprofen tərkibli dərmanlar isə yarım saat sonra təsirə başlayırlar. Görürsünüz, bunlar dərmanı özləri elə hesablamışlar hamısı ki, “Həmin dəqiqə düşməsini də istəmirəm”. 

Hə, “Doktor, qorxuruq, birdən panik oluruq, sudurqa keçirər.” İndi, qıcolmalar kimi keçirdə bilir. Bu sadəcə 1 faizdir. Qızdırmasalıcı var satışlarda, verirsən həmin bir saniyə içərisində düşürür. Hətta 36-nın altına endirir. Elə bir qızdırmasalıcıların istifadə olunması qəti qadağandır!

Ailədə korona varsa, uşaqları necə qoruyacağıq?

Ailədə korona var. Uşaqları necə qoruyacayıq? 

Ekstradan heç bir dəyişiklik yoxdur. Yenə də maskasını taxsın, gigiyena qaydalarına diqqət etsin, əlini, ağzını tez-tez yusun, otağı havalandırsın. Yeməsinin, yatmasının düzənini pozmasın. 

Qorumaq budur. Başqa, bir ailədə əgər anada-atada pozitiv çıxıbsa, o deməkdir, uşaqlar da təmas ediblər. Ay, “Uşaqlar başqa yerə göndərim, ayırım, olsun” filan.. Xeyr! Onsuz da, təmas ediblər. Getsə, o gedəcəyi yerin ailələrini və ya oradakı yaşayanları yoluxdura bilərlər. Ona görə elə ailə içərisində qalsınlar, bol mayesini içsinlər. 

Virusdur da.. El arasında da deyirlər “Müalicə eləsən bir həftə, eləməsən 7 gün çəkir.” Qorxmağa gərək yoxdur. Qızdırma olduğunda qızdırmasalıcıları verilsin, bu dediyim də preparatlardan və dozası ilə.

Korona xəstəsi ana körpəsinə süd verə bilərmi?

Özəlliklə, süd verən analar çoxlu mesajlar yazır, ya da əlaqə saxlayırlar. Mənə bildirirlər ki, “Süd verirəm, doktor, korona keçirtmişəm. Uşağı ayırımmı süddən?” Xeyr! Əsla elə şey yoxdur. Hətta deyilir ki, südün miqdarını artırın.. Süddə qoruyuculuq var, immunoqlobulin var və bu olan immunaqlobulinlər uşağa daha da keçsin, immun sistemini aktivləşdirsin.

Hə, ana nə eləməlidir? 

Süd vermədən öncə gigiyenik qaydalar – yenə, maskasını taxacaq, əllərini yuyacaq, ağzı, ağız boşluğunu yuduqdan sonra bir də, məmə ətrafını da silsin, təmizləsin. Təmizliyinə, gigiyenik qaydalara baxaraq südünü verəcək. Südü kəsmək kimi belə bir praktika yoxdur.

Süd verən analar peyvənd vurdura bilərmi?

Bunun da araşdırması var. Araşdırılıb və süd verən analar və hamilələr peyvənd vurdura bilər. Əks göstəriş yoxdur. Sadəcə hamilələrdə ilk 3 ayı məsləhət görülmür. Hamilələrdə ilk 3 ay… Birinci trimestr deyirlər də… Ümumiyyətlə, birinci trimesterdə nəinki bu peyvəndlər məsləhət görülmür, heç bir preparatlar məsləhət görülmür. Elə bu da, peyvənd də onlardan biri olduğu üçün ikinci, üçüncü trimestrlərdə vurulur və hətta məsləhət görülür vurulması ki, özəlliklə, hamilələrdə. Çünki hamiləlikdə koronavirus daha ağır keçir. Peyvəndin vurulması da məsləhətlidir hamilələrə.

Uzman Dr. Rəşad Tağıyev, Pediatr

 


autizme_munasibet-1200x1200.jpeg

13 April 2021 Pediatriya0

Bizim və bizim kimi ölkələrin Autizm problemi ilə mübarizəsi sadəcə özümüzün əslində problemləri ilə mübarizəsi deməkdir. Yəni autistik bir şəxsə, fərdə, uşağa xəstə kimi deyil, onun bizdən fərqli, amma bizdən biri olaraq yanaşmamız, ən böyük problemin həlli bu olacaqdır. Mən sosial mediada Azərbaycanda Alov Qüllələrinin və Qız Qalasının və böyük binaların mavi rəngə boyanacağını oxuyanda çox sevindim. Fərqindəlik əslində budur.

Aprel ayı fərqindəlik ayıdır autizmlə bağlı. Əgər mən, sən, o, bu autizmlə bağlı belə bir fərqindəliyi yaşasaq, zatən autizmli fərdlərə öz köməyimizi göstərə bilərik.

Yəni biz onları fərqli bir xarakter olaraq görməliyik, onları xəstə bir fərd olaraq görməməliyik. Bu, bütün vətəndaşlarımıza aiddir. Əngəlli olan vətəndaşlarımıza da aiddir, əngəlli hər hansı bir dil, fiziki əngəlli olan vətəndaşlarımıza da aiddir.

Onlar öz sosial həyatlarını bizim kimi, hətta bizdən də yaxşı yaşamalıdırlar və biz onları yaşatmalıyıq, bizim borcumuz budur. Yəni mənim borcum Azərbaycanın başqa vətəndaşlarına autizmin bir xəstəlik olmadığını, bizim bəzi qaçırdığımız şeyləri onların daha dərinə gedərək tutduğunu, amma onların qaçırdığı şeyləri bizim tutduğumuzu… Qısaca, özü budur Autizmin.

Kim nəyi doğru tutur, onlarmı həyatdakı bəzi anları doğru tutur, bizmi doğru anları doğru tuturuq hələ onu da bilmirik.

Autizmli şəxslərimiz özəl şəxslərdir və onlara münasibətdə də özəl olmalıyıq.




SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!





SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!