aybaşı zamanı ağrılar / Ege Hospital - Sağlamlığınız, sağlamlığımızdır.

agrili-aybasi-1200x675.jpeg

30 October 2022 Ginekologiya0

Tibb dilindəağrılı aybaşıya dismenoreya, alqomenoriya deyirlər. Dismenoreyanın iki növü var: birincili və ikincili. Birincili dismenoreya, yəni ağrılı aybaşı, adətən, 30 yaşına qədər olan qadınlarda olur. İkincili dismenoreya isə 30 yaşdan yuxarı olur, adətən. 

Birincili dismenoreyanın səbəbi nədir?

Birincili dismenoreyanın səbəbi nədir? Birinci növbədə hormonal pozğunluqlar, ikincisi, fizioloji səbəblər, üçüncü isə psixoloji səbəblərdir. Hormonal pozğunluqları nə verir? Bunlar bədəndə hormonların artıq olması nəticəsində uşaqlığın yığılmaları artır və bu da aybaşı vaxtı həddindən artıq ağrıya səbəb olur. Fizioloji səbəblərdən isə nəyi misal gətirmək olar: uşaqlıq ya həddindən artıq önə və yaxud da ki, həddindən artıq arxaya meyillidir və yaxud da ki, uşaqlıq boynunda çapıqlar var. Bunlar menstruasiya günlərində qanın axmasına maneçilik törədir. Ona görə də çox möhkəm ağrılar olur. Psixoloji səbəblərə isənə aiddir? Bir dəfə ağrısı olan qız, adətən, daha cavanlarda olur, ikinci aybaşını elə dəhşətlə gözləyir ki, az olan o ağrı da ona çox gəlir. 

İkincili dismenoreyanın səbəbi nədir?

İkincili dismenoreyanın səbəbləri isə başqadır. Onlar müxtəlif xəstəliklərin nəticəsində əmələ gəlirlər. Əvvəllər olmayıb, amma indi müəyyən xəstəliklər keçirdikdən sonra qadınlarda ikincili dismenoreya başlayır. 

Bunların səbəbləri nədir? Birinci növbədə uşaqlıq daxilində olan sinexiyalar, bitişmələr. İkincisi, uşaqlıq boynunda olan çapıqlar. Üçüncü, submukoz, yəni uşaqlığın daxilində endometriyanın daxili qatında endometriyaya tərəf olan düyünlər, miomalar. Dördüncü, endometrioz. Beşinci, varikoz genəlmələr. Altıncı isə uşaqlıq daxilində olan spirallardır. Bunlar hamısı ağrılı aybaşına, yəni dismenoreyaya səbəb olur. 

Dismenoreyanın müalicəsi nədir?

Xəstələr özlərini necə hiss edirlər? Müalicə olunduqda, əlbəttə ki, bunların əlamətləri keçir, lakin müalicə olunmazlarsa, bunların əlamətləri bir az da dərinləşir. Nəyə görə? Əgər sinexiya varsa, çapıqlar varsa və yaxud da ki, endometrioz varsa, varikoz genəlmələr varsa, bunlar müalicə olunarlarsa, gələn aylar, əlbəttə ki, dismenoreya olmayacaq. Müalicə olunmadıqda isə həmin xəstəliklər bir az da dərinləşirlər. 

Müalicəsi nədir?

Həkim diqqətlə müayinə etdikdən sonra ola bilər ki, progestin tabletlər təyin eləsin. Ola bilsin ki, müxtəlif hormonal kontroseptiv dərmanlar verilsin, ola bilsin iltihab əleyhinə dərmanlar təyin olunsun. Ola bilsin, əgər miomalar varsa, əgər endometrioz varsa, hətta cərrahi müdaxiləyə də gedilə bilər. Və yaxud qarın boşluğunda bitişmələr varsa, bizim dilimizdə “spaykalar” varsa, bunlar özü də dismenoreya verə bilər. Onların müalicəsi olunur. 

Ona görə, əziz qadınlar, əgər sizdə dismenoreya (ağrılı aybaşı) varsa, mütləq həkiminizə müraciət edin, həkiminizə inanın və müalicə olunun, həyat keyfiyyətinizi artırın və ağrılarla ömür sürməyin.

Dr.Sevinc Mehtiyeva, Cərrah mama-ginekoloq


genc-qizlarda-aybasi-agrilari-.jpeg

20 August 2021 Ginekologiya0

Əslində, qız uşaqları ilk dəfə aybaşı görməyə başlamazdan əvvəl analar bunu öncədən çox yaxşı izah etməlidirlər. Çünki bu qorxulu bir şey deyil. Uşaqları buna hazırlamaq lazımdır ki, bununla problem yaşamasınlar. 

Yəni qadınlığa ilk hazırlıq, tədricən uşaqlığın reproduktivlik xüsusiyyəti qazanması, qadının çoxalma qabiliyyəti qazanması yavaş-yavaş başlayır. Əlbəttə ki, bu yaşlarda birbaşa başlamaz, müəyyən 3-4 il ərzində yetkinləşir və 16 yaşından sonra, əsasən isə 18 yaşından sonra reproduktivlik üçün hazırlaşır, əslində, uşaqlığımız.

Prosesin əvvəlində qeyri-stabilliklər ola bilər

Bilirsiniz, yumurtalar – “over”lər (“oosit”lər) hələ ana bətnində ikən əmələ gəlir və doğulduqda təxminən 1-2 milyon ədəd yumurta qalır. Yəni 7 milyonla başlayır və ana bətnində 5-6 milyonu tələf olur. 11, 12, 13 yaşına çatanda bunlar 400 minə qədər enir. 400 min yumurtası olduqda artıq bədən deyir ki, “Mən artıq reproduktivlik üçün bu qızı hazırlamalıyam” və uşaqlıq ilə yumurtalar funksiya qazanmağa başlayır. Necə ki, klimaks başladıqda problemlər olduğu kimi, bu proses başladıqda da qeyri-stabilliklər və ağrılar ola bilər.

Aybaşı və aybaşı ağrısı necə baş verir?

Xüsusilə, ağrıya baxdığımızda, çox da elmi mövzulara girmədən sadə bir şəkildə deyim… Əslində uşaqlıq boşluğundakı qalınlaşmış endometrium təbəqəsinin tökülməsi aybaşı qanaması olaraq görülür və bu əsnada, “prostaglandin F2 alpha” dediyimiz bəzi maddələr ifraz olunur ki, bunlar da həm də ağrı və iltihaba səbəb olur və damarlar artıq nekroz olur və bu ay hamiləlik olmadığını görərək oradan endometrium tökülməyə başlayır, yəni aybaşı görür. Bu 12-13 yaşlarında başlayır və davam edir. 

İlk 1-2 il aybaşı ağrılarına çox əhəmiyyət vermirik

Bəzilərində bu ağrılar həddindən artıq çox olur. 

Əslində biz, 1-2 il buna çox da əhəmiyyət vermirik. Çünki 1-2 il ərzində bəzi qeyri-stabilliklər olur. Amma daha sonra bəzi qızlarımızda, təəssüf ki, 2 dənə ağrıkəsici içdiklərinə baxmayaraq, gündəlik həyatına təsir edəcək qədər, imtahanlarına, normal həyatlarına təsir edə biləcək qədər problemli olur. Belə vəziyyətlərdə biz, əlbəttə ki, dəstəkləyirik. 

Ancaq müntəzəm olaraq, hər aybaşı zamanı qızlarımızın əksəriyyətində müəyyən bir ağrı olur. Bu o qədər də pis bir şey deyil. Bu, yumurtlamanın stabil olduğunu, endometriumun düzgün dolduğunu və endometriumun düzgün boşaldığını göstərən parametrlərdən biridir. Əslində, ağrıların olması yumurtlamanın düzgün olduğunu göstərən parametrlərdən biridir.

Bütün aybaşı ağrılarına müdaxilə edilirmi?

Ağrıların problemli ola biləcək irəli yaşlarda fərqli səbəbləri ola bilər: adenomioz, endometrioz… 

Ancaq o gənc qızlıq, hələ təzə-təzə aybaşı görməyə başlayan qızlarda, adətən, biz bu ağrılara müdaxilə etmək məcburiyyətində qalmırıq. 

Ancaq lazım gələrsə, mütləq və mütləq bizim nəzarətimiz altında, problemin anatomik bir problem olmadığını görərək və lazım gələrsə bu ağrını azaltmaq üçün müalicələr tətbiq edirik.

Uzman Dr. Olcay Turgut, Cərrah mama ginekoloq, sonsuzluq və süni mayalanma uzmanı

 




SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!





SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!