Yenidoğulmuş körpələrlə bağlı tez-tez soruşulan suallara cavab

Yenidoğulmuş körpələrlə bağlı tez-tez soruşulan suallara cavab

5 April 2021 0
pediatra-verilen-suallar.jpg

Yeni doğulmuş və ya körpələri qat-qat qeyindirmək doğrudurmu? 

Doğru deyildir. Çünki Amerikan pediatrik dərnəyinin belə nəşr etdiyi bir məqalə var ki, boş geyindirmək və qat-qat geyindirmək ani bəbək ölüm sindromlarının miqdarını artırır bir yaşına qədər. 

Yenidoğulmuş uşaqlara su vermək lazımdırmı?

6 ayına qədər ana südü alan uşaqlara, 6 ayına qədər ana südü alan uşaqlara qətiyyən əlavə su verilməz. 

Onsuz da, ana südünün tərkibində su çoxdur, həddindən artıq çoxdur. 90%-in üzərində sudur. 

Hə, süni qidalar alanlar… Süni qidanı hazırlayanda, onsuz da, sudan istifadə olunur. Yenə də məsləhət görülmür. Amma fərq burada budur ki, məsələn, 4 ayından sonra süni qidalar alanlara su vermək olar. Az miqdarda olaraq vermək olar. 

Amma ana südü alanlara 6 ay üstündə verilməsi lazımdır. 

Hətta ana südü alana su verilərsə, ağzında aftlar, yəni o “pamukcuk” deyirlər, ağ yaralar kimi yarana bilər. 

Ana südü yetərsiz olduqda körpəyə əlavə qida verilməlidirmi?

Yetərsizliyi həkim qərar versin: südün çatışıb-çatışmamağına… 

Uşaq ağlıyır, hüzursuz olmağı – o demək deyil o acdır. 

Hə, kontrola gedəcək, həkim kontroluna. Kilosuna baxılacaq. Kilo alırsa, gərək yoxdur əlavə qidanın verilməsinə. Ana südü yetərli deməkdir. Hə, almırsa, o zaman həkimin göstərişi ilə əlavə qidaya keçirilə bilər.

Əmgəyi bağlanar deyə D vitamini kəsilməlidirmi?

Əsla belə bir şey yoxdur. Aldığımız D vitamini günlük ehtiyacımızı ödəmək üçündür. 3 damcı, 2 damcı… Yəni vahid olaraq da 400-600 beynəlxalq vahidlə verilir. Əsla kəsilməsi tövsiyə edilmir. 

Timus müalicə edilirmi?

Açığı deyim, Azərbaycana gələndən sonra bu bu sualı çox eşitməyə başladım: ki, “timusu var” deyə müalicə edirlər. 

Heç eşitdinizmi, məsələn, “qaraciyər var”, “dalağı var”, “mədəaltı vəzisi var”, “böyrəküstü vəzisi var”, “böyrəyi var” deyə müalicə edək? Xeyr, eşitmədim. 

Çünki timus da orqanlarımızdan biridir. Timus vəzidir. İmmun sistemini kontrol edən bir vəzidir timus vəzisi. Bu da traxeyanın ətrafında yerləşir. 

Düzdür, çox-çox nadir hallarda, timomeqaliya dediyimiz timusun ölçüsündən bir az böyük olması ola bilər. Bu da traxeyanı kənardan sıxa bilər, xırıltı və ya da öskürək verə bilər. Bunun da əsla müalicəsi yoxdur, sadəcə izlənilir. 

Onsuz da, timus gedərək, yaş getdikcə, özəlliklə də, 13-14 yaşda cinsiyyət hormonlarının əmələ gəlmə dönəmində, hormonal dəyişkənlik dönəmində timus özü kiçilir, rudiment halında kiçilərək qalır. 

Beyindaxili təzyiqi var müalicə edilir ?

Beyin bir qutunun içindədir, hətta mayenin içindədir, bir qutu kimi qapalı bir sistemdə, təbii ki, təzyiq var. Hətta gülmək üçün deyərdim “Baş varsa, təzyiq də vardır”. 

Yəni beyində təzyiq var.

Amma bizdə, Azərbaycanda, özəlliklə də, əlini əmgəyin üzərinə qoyur: “Hə, burada bir az şeydir, beyindaxili təziq” deyib diaqnozu qoyur. 

Ölçdünmü? Nəylə ölçüldü? Bir şeylə ölçülmədən… 

Hə, bunun özəl ölçmə üsulları var, beyin cərrahlarına göndərərsiniz, göz dibinə baxdırarsınız. Ondan sonra beyindaxili təzyiq deyə bilərsiniz ki, beyin cərrahları belə bunu eşidəndə gülürlər. Belə bir şey yoxdur. 

Özəllikdə də, ən aktual hissəsi müalicə hissəsi. İnanın, asetozolamid, yəni sidikqovucular verilir. Halbuki, yan təsirləri o qədər var ki. 

İmmun gücləndiricilər verilməsi doğrudurmu?

İmmun sistemi qapalı sistemdir. Bizi müdafiə edən bir sistemdir. 

Hər zaman da deyilir ki, bizim tibb aləmində deyirlər ki, əlavə, çöldən müdaxilə edilməz. 

Baxın, indi bu pandemiya dönəmində yaşayırıq. 

Koronovirus bitdikdən 4-6 həftə sonra insanlarda, uşaqlarda, özəlliklə, 21 yaşına qədər, MİS-C deyilən bir sindrom görülür. Əlavə ağırlaşma kimi bir şey görülür. Bunun əsas xüsusiyyəti də immun sisteminin aktivləşməsi, güclənməsidir. 

Literatura hələ təzə, yeni girdiyi üçün bəzi düşüncələr var ki, immun sisteminə əvvəl kimdə müdaxilə ediblərsə, onda aktivləşmə daha çox olur. Hələlik hələ detaylı olaraq bilgilərə sahib deyil bu tibb aləmi. Yenidir, yəni koronavirus da… Amma bu düşüncələrə sahib olan professorlar var. 

Çöpçüyə uşaqları aprmaq doğrudurmu?

Tibbdə buna yad cismin qalması deyirlər: Yuxarı tənəffüs yollarında yad cismin qalması. Həqiqətən də, var. 

Amma bizdə bunu bir az çox şişirtdilər. Tibbdən anlayışı olmayan insanlar, özəlliklə, yaşlı insanlar bu işlərlə məşğul olmağa başladı. 

Təlabat artdığı üçün də sayları gedərək artır. 

Niyə bu çöpçüdən Türkiyədə yoxdur? Təhsil aldığım yer, ya da xaricdə yoxdur, bizdə vardı? Bunlar düşündürücü suallardır. 

O ki qaldı yad cismə… Çox araşdırdım bu Azərbaycana gələndən sonra bu çöpçülüyü.

Traxeya ilə qida borusunun arasında bir armudvari, armudabənzər cib deyək, cib də dəməyək, bir çuxur deyək, büküş deyək… var. Orada həqiqətən də yad cismin qalma şansı ola bilər. Məsələn, alma qabığı deyək və ya da indi ən çox rast gəlinənlərdən deyim, alma qabığı deyilir, sonra bu çəkirdək tumları deyilir, bunlardan günəbaxan tumları da…. 

Uşaqlarda, çünki öskürmə refleksləri zəif olduğu üçün bunları atmaya bilər. 

Burada haşiyə çıxım ki, öskürək dərmanları bundan dolayı verilmir, uşaqlara məsləhət görülmür ki, öskürsün. 

Amma bu həyatı boyu heç vaxt temperatur verməz, Nə vaxt verə bilər? Günlərlə, həftələrlə qalar, irinləyər, ətrafı iltihab olar, o zaman verə bilər. Ey Ağızdan pis qoxu və ya da temperaturun yüksək olmasını verə bilər. 

Deyək ki, qaldı iltihablaşdı ətrafı, günlərlə qalıb iltihablaşıb, ağızdan pis qoxu və temperatur, yüksək tempratur verdi. Apardılar “çöpcü”yə. Çıxan kimi, çıxışda temperaturu düşdü. Tibb aləmində belə bir şey yoxdur. 

İnanın, o temperatur salmaq üçün istifadə olunan dərmanları damardan versən belə, bu sürətlə düşə bilmir. Nə oldu bir yad cismi oradan çıxardan kimi həmin dəqiqəmi düşdü? 

Amma mənim öz düşüncəmə görə, çöpçülərə müraciətlərin sayının artması daha maddi baxımından daha ucuz başa gəlməsindən dolayıdır. 

Üzr istəyirəm, 5 manat verir, gedir çöpü çıxardır, ümid ondan bəsləyir. 

Nə zaman gedir çöpçüyə? Şikayətləri 3-5 gündən sonra keçmir, gedir. 

Onsuz da, bizim də tibb aləmində ailələrə hər zaman dəyərik ki, 3-5 gün, bir az səbr edirsiniz. Viral, yəni bir virusa bağlı olaraq temperaturu yüksələ bilir, sonradan düşür. Tam da o vaxta rast gəlir, ona görə də düşə bilər. 

Amma mütləq… Elə bir dönəmdə yaşayırıq ki, bu işin mütəxəssislərinə gedin. 

Əgər uşaqdırsa, pediatriyaya gedin. 

Yad cisimdirsə, uşaq cərrahına getsin.

Qulaq, burun həkimlərinə getsin. 

Onlar diaqnozu qoysunlar: Nədir, nə yerdə, nə var, nə yox?

Uzm. Dr. Rəşad Tağıyev, Pediatr

 

 


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *




SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!





SAĞLAMLIĞINIZ SAĞLAMLIĞIMIZDIR!